ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗΣ ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑ

      Η ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ  ΘΕΜΕΛΙΩΔΗΣ ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
Λεωνίδας Π. Τζεφεράκος    Δικηγόρος παρ` Αρείω Πάγω



Η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποτελεί βασικό και θεμελιώδη θεσμό μέσα στο λειτουργικό πλαίσιο μιας συντεταγμένης Πολιτείας και είναι δυνατόν να συμβάλλει σημαντικά στην διεύρυν-ση της δημοκρατίας μέσα στη λειτουργία μιας κοινωνίας, στην ανάπτυξη της χώρας και κατ` ε-πέκταση στην ευημερία του Λαού.


Για να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί της Τοπικής Αυτοδιοίκησης απαιτείται να εξασφαλι-σθούν ορισμένες βασικές προϋποθέσεις. Δηλαδή:


1}. To Εκλογικό Σώμα - ο κυρίαρχος Λαός - πρέπει να ενθυμείται ότι όλες οι εξουσίες στην λειτουργία της Δημοκρατίας απορρέουν από αυτόν και πρέπει να ασκούνται υπέρ αυτού. Πρέπει να ενθυμείται ότι κάθε φορά που καλείται στις εκλογές είτε Βουλευτικές είτε της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν εκλέγει άρχοντες, όπως αρκετά αντιλαϊκά έχει επικρατήσει να λέγεται, αλλά εκλέγει - διορίζει και μάλιστα για ορισμένο - περιορισμένο χρονικό διάστημα Διαχειριστές της Δημόσιας Λειτουργίας της Πολιτείας.


Βέβαια οι εκλεγόμενοι Διαχειριστές της Δημόσιας Λειτουργίας για να μπορέσουν να α-σκήσουν το λειτούργημα τους έχουν ανάγκη να εφοδιασθούν με κάποιες εξουσίες-αρμοδιότητες.


ΟΙ εξουσίες – αρμοδιότητες αυτές είναι εκείνες ακριβώς τις οποίες ο ίδιος ο Λαός θέτει για τον αυτοπεριορισμό του, χάριν της ομαλής κοινωνικής συμβίωσης του, με την διαδικασία θέσπισης και εφαρμογής των διαφόρων νoμικών κανόνων, δια του θεσμού της νομοθετικής ε-ξουσίας.


2}. Ο κυρίαρχος Λαός πρέπει να παρακολουθεί προσεκτικά τους εκλεγόμενους πολίτες για την άσκηση της Δημόσιας Λειτουργίας, εάν συμμορφώνονται επακριβώς με τις εντολές του, δηλαδή με τους νόμους και να μην ανέχεται παρεκτροπές και παραβάσεις, διότι η ανοχή και η αδιαφορία του Λαού στην διαχείριση της Δημόσιας Λειτουργίας συμβάλλει στην αλαζονεία και τον σφετερισμό της εξουσίας, στην ανύψωση των εκλεγομένων σε Άρχοντες και οι ανεξέλεγκτοι Άρχοντες διαμορφώνουν κοινωνίες αδικουμένων αρχομένων και οι αρχόμενοι – ανενεργοί πολίτες κατά κανόνα αδικούνται και ταλαιπωρούνται από τους Άρχοντες.


3}. Ο Λαός πρέπει να ασκεί το κυριαρχικό εκλογικό δικαίωμα του με σύνεση, σωφροσύ-νη και μεγάλη προσοχή, λαμβάνοντας υπόψη μόνον τον παράγοντα αξιοκρατία, ώστε να εκλέ-γει και να αναδεικνύει Τοπικούς Αυτοδιοικητικούς Λειτουργούς [ όχι άρχοντες] ικανούς να αντα-ποκριθούν στην Τοπική Αυτοδιοικητική Λειτουργία, δηλαδή στο σύνολο των αρμοδιοτήτων – υποχρεώσεων, που έχουν ανατεθεί στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.


Για να επιτευχθεί η σωστή και κατάλληλη εκλογή των Τοπικών Αυτοδιοικητικών Λει-τουργών ο πολίτης της Δημοτικής και Νομαρχιακής Περιφέρειας έχει υποχρέωση:


α}. Να τιμά και να υπολήπτεται όλους τους συμπολίτες οι οποίοι αποπειρώνται και επι-χειρούν, μέσα από την Δημοκρατική εκλογική διαδικασία, να υπηρετήσουν την Τοπική Αυτοδιοί-κηση. Δηλαδή όλους τους υποψήφιους.


β}. Να επιλέγει – να ψηφίζει μόνο αξιοκρατικά, εκείνους οι οποίοι κατά την κοινή κρίση και αντίληψη έχουν τα προσόντα –τη γνώση, το ήθος και τη σχετική εμπειρία – που απαιτού-νται για την άσκηση της Δημόσιας Λειτουργίας, την οποία διεκδικούν να αναλάβουν και να εκτε-λέσουν. Εάν αγαπάμε κάποιους που πολιτεύονται πρέπει να κρίνουμε σωστά εάν αξίζουν . Εάν αξίζουν να τους δώσουμε και την ψήφο μας εάν δεν αξίζουν να τους δώσουμε μόνον την καρδιά μας όχι την ψήφο μας , γιατί εάν τους δώσουμε και την ψήφο μας θα κάνουμε πολύ κακό στο τόπο μας στην πόλη μας.


Στην εκλογική διαδικασία ο πολίτης πρέπει να λειτουργεί με αυστηρά κριτήρια επιλογής, ενεργοποιώντας την κριτική αποφασιστική λειτουργία του πρωταρχικά και κυρίαρχα με την λογι-κή του και όχι μόνο με το συναίσθημα του, όχι με ιδιοτέλεια ή κάθε είδους μικροσκοπιμότητες.


Πρέπει πάντοτε να προτάσσει το κοινό συμφέρον μέσα στο οποίο οπωσδήποτε λει-τουργεί και το δικό του, διότι μόνον όταν προτάσσεται, υποστηρίζεται και λειτουργεί το κοινόν συμφέρον προάγονται δυναμικά και τα επί μέρους ατομικά συμφέροντα του πολίτη.


γ}. Να ασκεί αυστηρό κοινωνικό έλεγχο στους εκλεγόμενους Διαχειριστές της Δημόσι-ας Λειτουργίας και να παρακολουθεί αυτούς εάν εκτελούν εκείνα τα οποία υποσχέθηκαν αλλά και εκείνα τα οποία εξ αποστολής έχουν νομική και ηθική υποχρέωση να εκτελούν. ‘Όταν διαπι-στώνει ο πολίτης ότι δεν εκτελούνται οι νομικές υποχρεώσεις εκ μέρους των εκλεγομένων να έχει το κοινωνικό - πολιτικό σθένος να αναφέρεται επωνύμως και ευθαρσώς στα αρμόδια θε-σμικά όργανα και να ενεργεί πάντοτε ως ενεργός και δημοκρατικός πολίτης.


δ}. Να συνηθίσει ο πολίτης να ασκεί το Συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα του να αναφέρεται στις Αρχές και να αξιώνει την ενημέρωση του με λογοδοσία των Αρχών για θέματα που ενδιαφέρουν αυτόν και οι Αρχές έχουν δεσμευτική νομική υποχρέωση να ενημερώνουν τον αναφερόμενο πολίτη. Πρέπει να ενθυμείται ο πολίτης ότι η νόμιμη και δημοκρατική συμπε-ριφορά των διαχειριστών της δημόσιας λειτουργίας εξαρτάται - επηρεάζεται πολύ από την πο-λιτικοκοινωνική στάση – συμπεριφορά του ενεργού δημοκρατικού πολίτη.,


ε}. Ο πολίτης πρέπει να μελετά, να γνωρίζει και να αξιώνει τα δικαιώματα του από τους Δημόσιους Λειτουργούς και όταν επισκέπτεται αυτούς στους χώρους άσκησης της Δημόσιας Λειτουργίας να μη θεωρεί αυτούς ως άρχοντες του, αλλά ως υπαλλήλους αυτού, δεδομένου ότι αυτός [ ο πολίτης ] είναι ο εργοδότης τους και οι Δημόσιοι Λειτουργοί, επειδή εργάζονται και προσφέρουν στον πολίτη και αυτοί δικαιούνται τον ανάλογο σεβασμό αλλά και την συνδρομή του πολίτη.


Επειδή πρόσφατα στην τοπική αυτοδιοίκηση αναδείχθηκαν με την Λαϊκή ετυμηγορία τα νέα πρόσωπα της τοπικής αυτοδιοίκησης και έχοντας υπόψη τις παραπάνω πολιτικοκοινωνικές απόψεις – αρχές είναι μία καλή ευκαιρία να αναλογισθούμε όλοι οι πολίτες και να ενεργήσου-με την επιβαλλομένη αυτοκριτική μας εάν ασκήσαμε με σωφροσύνη και σύνεση το εκλογικό κυρίαρχο πολιτικό δικαίωμα μας και εκλέξαμε τους πλέον άξιους αυτοδιοικητικούς λειτουργούς και εάν εκφράσαμε και δηλώσαμε τον οφειλόμενο σεβασμό μας στον Δημοκρατικό Θεσμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.


Ακόμη όλοι εμείς οι πολίτες έχουμε αυστηρή κοινωνική – πολιτική ατομική ευθύνη, του καλού - ενεργού πολίτη να παρακολουθούμε συνεχώς και διαρκώς τους εκλεγμένους Λειτουρ-γούς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας καθ` όλην την διάρκειαν της θητείας τους, εάν ασκούν την Δημόσια Αυτοδιοικητική Λειτουργίας όπως οφείλουν και να ενημερώνουμε αυτούς με τον κατάλληλο κοινωνικό έλεγχο ότι θα κρίνονται διαρκώς ηθικά, κοινωνικά, πολιτικά, παραγωγικά αλλά και νομικά καθ` όλην την διάρκεια της θητείας τους και στο τέλος αυτής θα αξιολογηθούν – τιμηθούν αναλόγως με το έργο τους και την προσφορά τους από τον εργοδότη τους, εμάς τον κυρίαρχο Λαό, ο οποίος τους εξέλεξε – διόρισε για ορι-σμένη χρονική περίοδο και για συγκεκριμένη αποστολή. .

Φεβρουάριος 2007

Λεωνίδας Π. Τζεφεράκος

Δικηγόρος

Αλκιβιάδου 17, Πειραιά

Τηλ. 2104138284, Fax 2104125322

e-mail :l.tzeferakosl@yahoo.gr

Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Γ Ρ Α Μ Μ ΑΤ Ε Ι Α

1}. ΑΡΧΑΙΑ       ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ  .
==========================================================================
2}. ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ     ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ.
...........................

==========================================================================
3}.ΕΛΛΗΝΙΚΗ   ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
Α}.ΦΙΛΟΛΟΓΙΑ.
...........................................
-------------------------------------------------------------------------
 Β}. ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ  ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ.
============================================

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ   ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ   ΣΤΗΝ    ΣΠΑΡΤΗ   ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΟΥΡΓΗΣΕ   ΣΤΗΝ   ΑΘΗΝΑ.



Λεωνίδα Πετρ. Τζεφεράκου*
Δικηγόρου Παρ`Αρείω Πάγω Υποστρατήγου ΕΛ.ΑΣ. ε.α.

 Α. ΤΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΣΠΑΡΤΗΣ


Kατά την διάρκεια του 8ου, 7ου και 6ου αιώνα π.Χ. η Σπάρτη ήταν η κυριαρχού-σα Πολιτεία.


Σύμφωνα με την παράδοση το καθεστώς της Σπάρτης αποδιδόταν στον Λυκούρ-γο, θεωρούμενο από κάποιους Αρχαίους, π.χ. από τον Πλούταρχο, ως τον κατ’ εξοχήν ιδανικό νομοθέτη.


‘Εχει όμως αμφισβητηθεί κατά την αρχαιότητα και αυτή η ύπαρξη του Λυκούργου. Δηλαδή είχαν εγερθεί αμφιβολίες εάν Πράγματι υπήρξε ως άνθρωπος ο Λυκούργος, εάν φυσικά δεν αποτελεί αυτό εγκώμιο του ανδρός.

                                            ΠΕΡΙΚΛΗΣ                                          
Ο  ΑΝΑΔΕΙΞΑΣ  ΤΗΝ  ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ  ΣΤΗΝ  ΑΘΗΝΑ

Πάντως κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους ο Λυκούργος είχε καταστεί επώνυμος Θεός στη Σπάρτη.

Και νεώτεροι όμως έχουν αμφισβητήσει τον Λυκούργο ως ιστορικό πρόσωπο και ετυμολογούν το όνομά του από τη ρίζα λυκ συνδεόμενη με το λατινικό Ιυx(φως). Λυκούργος είναι ο φωτοδότης Θεός, ακριβώς όπως Ο Απόλλων, παρά του οποίου έλαβε τη Νομοθεσία της Σπάρτης, ως χρησμό στους Δελφούς. Ένεκα τούτου υπήρ-ξε και η ολοσχερής αδυναμία της μεταβολής ή καταργήσεως των νόμων, η οποία θεωρείτο ως ασέβεια προς τις θείες εντολές του Απόλλωνα.


Οι νόμοι του Λυκούργου και γενικώς της Σπάρτης λέγονται Ρήτρες (ρήτραι γαρ κατά Δωριέας οι νόμοι), δηλαδή συμφωνία και μάλιστα προφορική, όπως ακριβώς η Ε-βραϊκή Διαθήκη, μεταξύ Λυκούργου και Απόλλωνος ή του αποδεχομένου Λαού.


Λέγεται δε Μεγάλη Ρήτρα, σε αντίθεση με τις καλούμενες από τους μεταγενέστερους μικρές Ρήτρες, των οποίων το ιστορικό αμφισβητείται. Η Μεγάλη Ρήτρα ανήκει στο τέλος του 8ου αιώνα ή στις αρχές του 7ου αιώνα π.Χ. και είναι το αρχαιότερο Κείμε-νο της Ελληνικής ιστορίας.


Πρέπει να ιονισθεί ότι ΤΟ καθεστώς της Σπάρτης δεν ήταν ένα δημιούργημα που προέκυψε απότομα από κάποια Ρήτρα, στην προκείμενη περίπτωση από τη Μεγά-λη Ρήτρα, αλλά τελικά διαμορφώθηκε κατά τον 6ον αιώνα π.Χ. ως άμυνα μιας κυρί-αρχης μειοψηφίας έναντι μιας υπόδουλης πλειονοψηφίας.


Ακόμη δεν γίνεται αποδεκτό, όπως υποστηρίζεται από κάποιους, ότι οι μεταρρυθ-μίσεις που έγιναν με τη Μεγάλη Ρήτρα οφείλονται στον Έφορο Χείλωνα.


Η Μεγάλη Ρήτρα διασώθηκε από τον Πλούταρχο “Διός Σκυλλανίου και Αθηνάς Σκυλλανίας ιερόν ιδρυσάμενον. φυλάς φυλάξαντα και ωβάς ωβάξαντα, τριάκοντα Γερουσίαν συν αρχαγέτας κατακτήσαντα, ώρας εξ ώρας απελλάζειν μεταξύ Βαβύ-κας τε και Κνακιώνος, ούτως εισφέρειν τε και αφίστασθαι, δάμω δ’ ανταγορίαν ήμεν και κράτος”. Κατά το Κείμενο αυτό. το οποίο βεβαίως δεν είναι αρχαϊκό. αλλά ο Πλούταρχος προσπαθεί να εκφρασθεί σε δωρική διάλεκτο. υποτίθεται ότι ο Θεός Απόλλων αποτείνεται στον Λυκούργο, στον οποίο υπαγορεύει την Ρήτρα με την οποία δίδεται εντολή (στον Λυκούργο) να ιδρύσει “ιερόν Διί τω Σκυλλανίω και Αθη-νά τη Σκυλλανία”, και να χωρίσει την Σπάρτη σε Φυλάς. Θα Πρέπει να σημειωθεί ότι παλαιότερα οι Δωρικές Φυλές ήσαν οι Υλλείς, οι Δυμάνες και οι Πάμφυλοι. Ακόμη να χωρίσει την Σπάρτη σε ωβάς, δηλαδή σε τοπικάς περιφερείας, γεγονός που ενθυμίζει ή μάλλον προδικάζει τους Δήμους της Αττικής ή τις 35 Ρωμκές tribes.
Οι Ωβές και οι Φυλές στις οποίες χωρίσθηκε η Σπάρτη ήσαν ισάριθμοι, δηλαδή πέ-ντε [5]. τουλάχιστον κατά τους κλασικούς χρόνους και ίσως κάθε μία φυλή να είχε και την τοπική αρμοδιότητά της.
Η πενταμερής διαίρεση των Φυλών πρέπει να σχετίζεται και προς τον συνοικισμό των πέντε κωμών της Σπάρτης Αμύκλαι, Κοντούρα (Κυνόσουρα), Λίμναι, Μεσόα, Πιτάνα].
Έκτοτε ο Στρατός στη Σπάρτη συνεκροτείτο κατά κώμας και όχι εκ καταγωγής.


Β. Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ


Στη Σπάρτη εγκαθίσταται Γερουσία με τριάντα μέλη, αποτελούμενη από είκοσι οκτώ (28) γέροντες, δηλαδή τους Αρχηγούς των προκρίτων οικογενειών, και τους δύο (2) Αρχαγέτες, δηλαδή τους Βασιλείς (Πλουτ. Λουκ. 6,3: Αρχαγέται δ’ σι βασιλείς λέγο-νται), σι οποίοι προ- εδρεύουν της Γερουσίας.


Ο θεσμός αυτός της Γερουσίας αποτέλεσε την σημαντικότατη και δημοκρατικότατη καινοτομία της Μεγάλης Ρήτρας, Ορίζεται ότι ο Δήμος (αρχικά εξαιρετικά στρατιωτι-κού χαρακτήρος), αποτελούμενος από όλους τους Σπαρτιάτες άνω των τριάντα ε-τών, απελλάζειν, δηλαδή συνέρχεται-συνεδριάζει και μάλιστα σε ορισμένο τόπο.


Την εκκλησία του Δήμου, την Αλκή Συνέλευση κατά την οποία λαμβάνονται απο-φάσεις για τις δημόσιες υποθέσεις, συγκαλούν και δια-• λύουν σι Αρχαγέτες (Βασι-λείς) και οι Γέροντες (τα μέλη της Γερουσίας).


Ο Δήμος, όμως, δεν προβαίνει μόνο σε προτάσεις, αλλά έχει παρασχεθεί σε αυτόν η εξουσία όπως αντιλέγει, δηλαδή να προβαίνει ο ίδιος σε προτάσεις και να απο-φασίζει.


Καθιερώθη δηλαδή η αρχή της ισηγορίας, η οποία είναι ελληνική αρχή, σε αντίθεση προς την αριστοκρατική αρχή της συμφωνίας ή διαφωνίας στην Ρώμη.


Αργότερα, ίσως μετά τον Πρώτο Μεσσηνιακό πόλεμο, σι βασιλείς Πολύδωρος και Θεόπομπος περιόρισαν την ανταγορία, δηλαδή την εξουσία του Δήμου να αντιλέγει στην Γερουσία, και σι βασιλείς και οι γέροντες (μέλη της Γερουσίας) να διαλύουν την εκκλησία και να μην κυρώνουν πρόταση του Δήμου, όταν έκριναν ότι ο Δήμος δεν διαλογιζόταν ορθά.


Δηλαδή η Γερουσία απέκτησε την μεγίστη αρμοδιότητά της μέσα στην Σπαρτιατική ευνομία και το απελλάζειν —το δικαίωμα του εκκλησιάζειν— το δικαίωμα του συ-νέρχεσθαι και αποφασίζειν της Εκκλησίας του Δήμου, ως βουλευτική ιδιότητα καθί-σταται ασήμαντος.


Από τον βασιλέα Θεόπομπο εδημιουργήθη πρόσθετος εκκλησία, καλουμένη μικρά, η οποία ουσιαστικά υποκατέστησε την εκκλησία του Δήμου.


Είναι αξιοσημείωτο και πρέπει να τονιστεί ιδιαιτέρως ότι η Σπάρτη είναι εκείνη, η οποία εισάγει πρώτη φορά την Δημοκρατία στην Ελλάδα, πολύ ενωρίτερα από την Χίο ή την Αθήνα, η οποία Θεωρείται η ιδρύτρια της Δημοκρατίας.


Στην Μεγάλη Ρήτρα σι έννοιες του Δήμου, του κράτους (προφανώς εν αντιθέσει προς τη βία) και προπαντός της ανταγορίας είναι παντού και πάντοτε τα υπόβαθρα της δημοκρατίας.


Εξ άλλου είναι χαρακτηριστική η πορεία της ισηγορίας, η οποία άρχισε ως ανταγορία.


Με τους δύο όρους, Ισηγορία και Ανταγορία, σι οποίοι ουσιαστικά είναι σχεδόν ταυ-τόσημοι, εκδηλώνεται όλη η ψυχολογική και πολιτική διαφορά. Η μεν Ανταγορία σημαίνει-δηλώνει αγώνα και αντεπίθεση και δυναμική κατάσταση, η δε ισηγορία σημαίνει-δηλώνει ισορρόπηση πολιτικών δυνάμεων διά της ισονομίας, ακόμη ση-μαίνει και δηλώνει καταστάλαξη και στατική κατάσταση της δημοκρατίας, όπως συ-νέβη στην Αθήνα κατά τους κλασικούς χρόνους.


Η καταγωγή της Βασιλείας στην Σπάρτη παραμένει σκοτεινή. Οι Βασιλείς (Αρχαγέ-ται) ήσαν δύο στην Σπάρτη κληρονομικά προερχόμενοι από δύο γένη, των Αιγια-δών και των Ευρυπωντιδών. και ασκούσε ο καθένας πλήρη εξουσία, όπως οι Ύπα-τοι στη Ρώμη. Ορκίζοντο κάθε μήνα ότι Θα βασιλεύσουν σύμφωνα με τους νόμους της Πόλεως. Ασκούσαν και δικαιοδοτικά καθήκοντα σε Θέματα οικογενειακού δικαί-ου (υιοθεσία, επίκληροι) και σε Θέματα θείου δικαίου.


Η Γερουσία αποτέλεσε το στοιχείο ισορροπίας, μεταξύ των Βασιλέων, οι οποίοι κα-τέτειναν προς την τυραννίδα —αν και η Σπάρτη δικαίως υπερηφανεύετο ότι διέφυγε από την τυραννίδα— και του Δήμου κατατείνοντος στην Δημοκρατία. Οπότε εδημι-ουργήθη προς περιορισμό των Βασιλέων, αλλά είναι ζήτημα εάν εδημιουργήθη προς περιορισμό του Δήμου (ποίων εξουσιών;). Είχε συμβουλευτικάς αρμοδιότη-τας προς τους βασιλείς αλλά είχε και κάποια ποινική δικαιοδοσία. Η Γερουσία ήταν το παντοδύναμο όργανο στη Σπάρτη και ήταν δυνατόν να παρομοιασθεί με την senatus της Ρωμαϊκής δημοκρατίας.


ΟΙ ΕΦΟΡΟΙ


Η Μεγάλη Ρήτρα δεν μνημονεύει τους Εφόρους, σι οποίοι είναι μεταγενέστερος θε-σμός. Αρχικά οι ‘Έφοροι είχαν θρησκευτικά καθήκοντα και δρούσαν ως ουρανο-σκόποι και εξ αυτού ονομάσθηκαν και ‘Έφοροι. Κατά communis opinion οι κατά-λογοι των Εφόρων ανάγοντο στο έτος 754/3 π.Χ.. το οποίο σημαίνει ότι από τότε απέκτησαν πολιτική εξουσία. όμως η Παρουσία τους θεωρείται βεβαία από τον όο αιώνα π.Χ.


Οι ‘Έφοροι ήσαν πέντε και η θητεία τους ήταν ετήσια και εξ αυτών ο πρώτος επώ-νυμος. Εξελέγοντο από το Δήμο άνευ κάποιου αριστοκρατικού κριτηρίου και γι’ αυ-τό οι ‘Έφοροι εμφανίζονται ως οι κατ’ εξοχήν δημοκρατικοί άρχοντες.
Στην Σπάρτη δεν υπήρχαν νόμοι αλλά μόνον κάποιαι Ρήτραι και οι ‘Έφοροι έκριναν αυτογνώμονες, γεγονός που κακίζει ο Αριστοτέλης. Συνεπώς η εξουσία αυτών ήταν μεγίστη και πάνω από την Γερουσία και πάνω από τους βασιλείς, τους οποίους έ-λεγχαν και αξίωναν ευθύνες.


Ασκούσαν δικαιοδοτικά καθήκοντα και η δικαιοδοσία τους άρχισε από αυτή της ε-ποπτείας της αγοράς και λύνοντας και τις διαφορές που προκύπτουν σε αυτή. Συ-γκαλούσαν και διεύθυναν την Απέλλα (την εκκλησία του Δήμου). Ηδύναντο να στρέφονται απεριορίστως κατά των ειλώτων και των περιοίκων. Ασκούσαν δημο-σιονομικά καθήκοντα. Γενικά από κοινού με την Γερουσία κατεύθυναν την όλη πο-λιτική του καθεστώτος της Σπάρτης. Ακόμη λέγεται ότι δεν ήσαν ακεραίου χαρακτή-ρα και υπόκειντο σε δωροδοκίας.


Τοιουτοτρόπως, αφ’ ενός με τον περιορισμό της ανταγορίας και αφ’ ετέρου με την εμφάνιση των Εφόρων, η εξουσία του Δήμου μεταπίπτει στην Γερουσία και των Βασιλέων στους Εφόρους.


Βασικός σκοπός της πολιτείας των Σπαρτιατών ήταν η ισόβιος αγωγή, η οποία έθε-τε εκποδών όλων τον ιδιωτικό βίο μετά των προνομίων αυτού προς χάρη της πο-λεμικής προπαρασκευής και της αριστείας στον πόλεμο. Επιτυχώς δε παρομοιάζε-ται η Πολιτεία των Λακεδαιμονίων με Στρατόπεδο. Εξ αυτού του λόγου υπήρξαν και τα “φιδίτια”, δηλαδή τα Συσσίτια, στα οποία μετέχουν οι Σπαρτιάτες πολίτες, οι ό-μοιοι, αλλά οι μη δυνάμενοι να συνεισφέρουν στα “Φιδίτια” εθεωρούντο υπομείο-νες, δηλαδή κατώτεροι, καθιστάμενοι μερικώς άτιμοι.


Οι άρρενες, από ηλικίας επτά ετών, αποσπώντο από την μητρική αγκάλη και ανε-τρέφοντο από κοινού με μεγαλύτερους νέους, από ηλικίας δε δεκατεσσάρων ετών κατατάσσοντο μεταξύ των αγνώστου ετυμολογίας ειρένων, άνω δε των είκοσι ετών ήσαν πλήρεις πολίτες, ως τέλειοι πολεμιστές. Έκτοτε ο βίος αυτών ανήκε στους πολέμους, στην πολεμική προπαρασκευή και στους αγώνες. Δεν είναι δε τυχαίο γεγονός ότι οι Σπαρτιάτες μέχρι των κλασικών χρόνων σχεδόν συνεχώς αρίστευαν στους ολυμπιακούς αγώνες.


Η ξενία (φιλοξενία), η οποία ήταν καύχημα των άλλων Ελλήνων και αρχικώς και των Σπαρτιατών, μετατράπηκε βραδύτερα στην Σπάρτη στην ξενηλασία (εκδίωξη των ξένων από την χώρα), η οποία ασκείτο από τους Εφόρους, ένεκα του φόβου και της δυσπιστίας στα ξενικά στοιχεία και στους νεωτερισμούς.


Κάτω από τις συνθήκες αυτές η οικονομία στην Σπάρτη δεν ήταν δυνατόν να ανα-πτυχθεί και η επιμονή στο βαρύ σιδηρούν νόμισμα αποτελεί δείγμα οικονομικής αποτελμάτωσης και μάλιστα σε χρόνους που είχε αναχθεί σε δόγμα η αρχή “χρήματ’ ανήρ”.


Η εισαγωγή του νομισματικού χρήματος (Ελληνικό νόμισμα εκόπη ΤΟ Πρώτον στην Ιωνία τον 7ο αιώνα π.Χ.) επέφερε αναστάτωση, η οποία αντανακλάται και στην νέα νοοτροπία σύμφωνα με την οποία κριτήριο του ανδρός (πολίτη) είναι τα χρήματα, δεν μετέβαλε τον κατά βάση γεωργικό χαρακτήρα της οικονομίας, συν τοις άλλοις και διότι δεν εκόπτοντο μικράς αξίας νομίσματα για να προσφέρονται στο μικροε-μπόριο — το τοπικό και το διατοπικό. Ο πλούτος ήταν η κυριότητα εκτάσεων γης και ήταν συσσωρευμένος μεταξύ των ολίγων μεγάλων γαιοκτημόνων, που απομυ-ζούσαν τους χωρικούς, σι οποίοι καθίσταντο κατάχρεοι και προσωπικώς και οικο-γενειακώς υπέγγυοι στους δανειστές.


Και όμως η Σπάρτη, πριν μεταβληθεί σε κάτεργο και αποκρούσει κάθε πρόοδο, είχε προσφέρει πολιτισμό πολλά υποσχόμενο.


Αυτή έθεσε τα θεμέλια της Δημοκρατίας, η οποία έμελλε σε άλλους τόπους να ανθί-σει. Από τη Σπάρτη επήγασε και η Ελληνική μουσική, διά του Θαλήτου, του Πολυ-μνάστου και προ παντός διά του Τερπάνδρου και του Αλκμάνος, αλλά και σι τέχνες ήκμαζαν τότε στην Σπάρτη.


Η Σπάρτη, όπως κάθε αριστοκρατία, εφημίζετο και με τις γυναίκες της, σι οποίες μάλιστα είχαν συσσωρεύσει και πλούτον• ακόμη και εις την τέχνη του κυνηγίου ε-πιδίδοντο οι γυναίκες στην Σπάρτη.


Η αγωγή της Σπάρτης δεν είναι δυνατόν να υποστηριχθεί ότι προσέφερε παιδεία. Είναι η μόνη Ελληνική Πόλις που περιχαρακώθηκε και παρέμεινε τελικά στο περι-θώριο του ελληνικού Πνευματικού πολιτισμού και διέφερε εξ αυτού από τις άλλες Ελληνίδες Πόλεις και από το άλλο μεγάλο έθνος της κλασικής αρχαιότητας, των Ρωμαίων.


Το καθεστώς της Σπάρτης, η Ευνομία, όπως απεκαλείτο, ήταν παρά φύσιν και αλ-λότριο Παντός Ελληνικού, είναι δε ακόμη θλιβερότερη η πολιτιστική υποχώρηση της Σπάρτης, δεδομένου ότι συνέβαινε σε χρόνους κατά τους οποίους αναγεννάτο η υπόλοιπη Ελλάς.


Δεν είναι δυνατόν να εξηγηθεί ούτε από την δωρική ούτε από την Λακωνική κατα-γωγή των Σπαρτιατών, αλλά μόνον από την ανάγκη για διαρκή άμυνα, κυρίως από τον δεύτερο Μεσσηνιακό πόλεμο, περί τα τέλη του 7ου αιώνος π.Χ., ανάγκη όμως την οποία αυτοί οι ίδιοι προκαλούσαν.


Παρά ταύτα η Σπαρτιατική αγωγή εύρε θαυμαστές και μάλιστα από Πρόσωπα που ελάχιστα θα αναμένετο τέτοιος θαυμασμός, εκ μέρους Αθηναίων.


Όχι μόνον κατά την διάρκεια του Χρυσού Αιώνος υπήρχε φιλολακωνική παράταξη (Κίμων) αλλά και κατά τον 4ο αιώνα π.Χ. ρωμαλέα πνεύματα του Σωκρατικού ιδίως κύκλου, προεξάρχοντος του Πλάτωνος, όχι μόνον εζήλευαν την Σπάρτην, αλλά και ασχολούντο με μελέτες περί την των Σπαρτιατών Πολιτείαν, της οποίας τότε δημιούργησαν τον μύθο και το φωτοστέφανον.


‘Ομως για να κατανοήσουμε το καθεστώς, τις διοικητικές δομές και την λειτουργία του στην Αρχαία Σπάρτη Θα πρέπει να εξετάσουμε την κοινωνική δομή της Πόλης (του Κράτους) της Σπάρτης. Η κοινωνική δομή μιας Πολιτείας επηρεάζει την μορφή του κρατούντος πολιτειακού καθεστώτος και αντιστρόφως. Ο πολιτισμός μιας κοι-νωνίας σίγουρα επηρεάζει τον πολιτικό πολιτισμό. Ο πολιτικός πολιτισμός σίγουρα προάγει τον πολιτισμό μιας κοινωνίας. Είναι ιστορικά αποδεδειγμένο ότι ο κοινωνι-κός πολιτισμός αναπτύχθηκε σημαντικά εκεί όπου ο πολιτικός πολιτισμός της Δη-μοκρατίας αναπτύχθηκε. Ένεκα τούτου, για να γίνει περισσότερο κατανοητό το κα-θεστώς της αρχαίας Σπάρτης, καθίσταται αναγκαίο να μελετηθεί η Κοινωνική δομή αυτής.


Η Κοινωνία της Σπάρτης ήταν διαστρωματωμένη σε κοινωνικές τάξεις και φυλές.


Ειδικότερα στην Κοινωνία της Πολιτείας της Σπάρτης υπήρχαν τρεις Τάξεις υπηκό-ων του καθεστώτος, οι Σπαρτιάτες, σι Περίοικοι και σι Είλωτες.


ΟΙ  ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ


Οι Σπαρτιάτες εκαλούντο μεταξύ τους και όμοιοι που σημαίνει ίσοι. Εκαλούντο επί-σης και ευπατρίδες. ‘Ετσι και στην Σπάρτη όμοιοι εκαλούντο σι γνήσιοι πολίτες, σι της αυτής τάξεως και θέσεως.


Στην τάξη των ομοίων ανήκαν Περί τα 1.500-3.000 άτομα. Εννοούμε τους πολεμι-στές. Αυτό συνέβαινε στα ύστερα χρόνια της κλασικής αρχαιότητας. Αντίθετα στα πρώιμα χρόνια αριθμούσαν περί τους εννέα χιλιάδες πολεμιστές. Με τους συνεχείς πολέμους όμως και τις αλλεπάλληλες εμφύλιες μεταξύ των ελληνικών πόλεων συρράξεις ο αριθμός των ομοίων ελαττώθηκε σημαντικά, τόσο ώστε αναγκάστηκαν οι ύστεροι βασιλείς της Σπάρτης να λάβουν δραστικά μέτρα κατά της λειψανδρίας και υπέρ της αύξησης του αριθμού των πολεμιστών εγγράφοντας ως νόμιμους πο-λίτες είλωτες ή νόθους. Οι αριθμοί λοιπόν των Σπαρτιατών κυμαίνονταν κατά μέσο όρο από τρεις έως πέντε χιλιάδες. Ο συνολικός αριθμός της Λακεδαίμωνος ήταν άνω των εκατόν ογδόντα χιλιάδων κατοίκων. Βασική υποχρέωση των ομοίων ήταν να πλη-ρώνουν τις συνδρομές τους για το συσσίτιο όπου εκεί έπαιρναν τα γεύματά τους• την συνδρομή αυτή την αποτελούσαν μια ορισμένη ποσότητα κριθάλευρου και κρασιού, αποξηραμένων σύκων, τυριού και φυσικά κρέατος. Η άλλη σημαντικότερη υποχρέωση του κάθε όμοιου ήταν να είναι ικανός πολεμιστής. “Η ζωή της τιμής” με άλλα λόγια.


‘Ένας τομέας που γύρω του ξετυλίγεται ένας ολόκληρος Δαίδαλος εκπαιδεύσεως που ξεκινά από την παιδική ή νηπιακή ηλικία. Μάλλον καλύτερα Θα λέγαμε πως ξε-κινούσε πριν ακόμη γεννηθεί, μιας και σι γονείς έπρεπε να βρίσκονται στην κατάλ-ληλη ηλικία τεκνοποίησης με υγιή και γυμνασμένα τα σώματά τους.


Το αποκορύφωμα της εκπαιδεύσεως ήταν να δώσουν σι πολίτες στην πολιτεία άν-δρες που Θα ήταν εραστές των αρετών και που Θα αγαπούσαν την πατρίδα τους υπέρ πάντων, δείχνοντας έτσι το αρμόζον θάρρος στις μάχες.


Ο Λυκούργος ήθελε να επιβάλλει με τους νόμους του την ακατανίκητη υποχρέωση στους πολίτες της Σπάρτης να ασκούνται σε κάθε είδους αρετή.


Η αρχαία πόλη της Σπάρτης αποτελείτο από τις εξής πέντε κώμες:


Λίμναι, Κυνόσουρα, Μεσόα, Πιτάνη και Αμύκλαι. Οι Δωριείς Σπαρτιάτες ακολούθως αποτελούνταν από τρεις φυλές: των Υλλέων, των Δυμάνων και των Παμφύλων, και από το μέρος της διαμονής σε πέντε Ωβές ή κοινότητες• είναι τα ονόματα των χω-ριών που αναφέρονται παραπάνω.


Αυτά συνέβαιναν κατά την αρχκή περίοδο γιατί σε κάποια εποχή, ίσως απ’ τους Ελληνιστικούς χρόνους και λίγο πρίν, έπαψαν να υφίστανται οι τρεις παλαιές φυ-λές. Η λέξη φυλή πήρε τη Θέση της λέξεως ωβά.


Κατά τις πρώιμες εποχές πρέπει να αναφέρουμε πως ο Σπαρτιατικός στρατός διαι-ρείτο σε πέντε λόχους, τα ονόματα των οποίων είναι τα εξής: Αιδόλιος, Σίνης, Σαρι-νάς, Πλόας και Μεσόατης. Οι όμοιοι εκτός από τη γη τους (κλήρος), την πανοπλία τους, την κατοικία τους, τα πολυτιμότερά τους κτήματα τα αποτελούσαν σι είλωτές τους, τα άλογά τους και τα σκυλιά τους. Αυτά αποτελούσαν και τα τιμαλφή τους. Οι Σπαρτιάτες δανείζονταν μεταξύ τους αυτά που αποτελούσαν την ιδιοκτησία τους. Το σημείο αυτό ήταν άξιο παρατήρησης που τονίζει θετικά την εξαιρετική αυτή προ-θυμία τους.


2. 01 ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ


Οι κύριες ασχολίες των περιοίκων ήσαν η κτηνοτροφία, η γεωργία, τα χειρωνακτικά επαγγέλματα, η αλιεία και το εμπόριο.


Είχαν αρκετά δικαιώματα και απολάμβαναν αυτονομία. Ήταν αυτοδιοικούμενοι θε-σπίζοντας δικούς τους νόμους. Ο Σπαρτιατικός νόμος όμως υπερίσχυε επάνω στους νόμους των περιοίκων. Πάντως δεν εφαρμοζόταν, όπως Θα νόμιζαν πολλοί, ο Σπαρτιατικός νόμος και στους περιοίκους.


Ήταν υποχρεωμένοι απ’ τις “συνθήκες” να ακολουθούν τους ίδιους συμμάχους και τους ίδιους εχθρούς. Παρατάσσονταν στις μάχες ως οπλίτες με βαρύ οπλισμό και αποτελούσαν τις επικουρικές δυνάμεις των Σπαρτιατών. Υστερούσαν όμως σε μα-χητική αξία, αφού ήταν κυρίως αγρότες. Ενίοτε εξεστράτευαν μόνοι τους στο όνομα της Σπάρτης και σε αποστολές αρκετά επικίνδυνες. Ήταν υποχρεωμένοι άλλωστε και να υπηρετούν την στρατιωτική τους Θητεία. Επίσης πλήρωναν φόρο. Η Σπαρ-τιατική Πολιτεία διόριζε σ’ αυτούς αρμοστές (διοικητές).


3. ΟΙ ΕΙΛΩΤΕΣ


Για τους είλωτες επικρατεί η άποψη πως ήταν δούλοι. Δεν ήταν όμως δούλοι με τη συνηθισμένη έννοια. Θα μπορούσαμε να τους χαρακτηρίσουμε σαν ένα είδος δη-μόσιων δούλων.


Αλλά ας δούμε ποίες ήταν σι αρμοδιότητές τους. Δούλευαν για λογαριασμό τους την γη. Το εισόδημα που Θα έδιναν στον ιδιοκτήτη είχε προσδιορισθεί από πριν. Ο Σπαρτιάτης ιδιοκτήτης δεν είχε δικαίωμα να αθετήσει το λόγο του και ετιμωρείτο με κατάρα από την πολιτεία (αν έπαιρνε περισσότερο απ’ το συμφωνημένο εισόδημα). Οι είλωτες κρατούσαν το πλεόνασμα της συγκομιδής και την μισή Περίπου απ’ την παραγωγή.


Οι οικογένειες των ειλώτων ζούσαν στο κτήμα (κλήρο), συνεπώς βγάζουμε το συ-μπέρασμα πως δεν βρίσκονταν μέσα στην Πολιτεία της Σπάρτης αλλά στα πέριξ αυτής. Άρα ήταν “δούλοι” υπό ορισμένες συνθήκες. Οι ώριμοι στην ηλικία είλωτες υποχρεώνονταν να παίρνουν μέρος στις εκστρατείες των Λακεδαιμονίων. ‘Εκαναν τις βοηθητικές δουλειές, όπως το να επιβλέπουν τα ζώα με τις αποσκευές.


Ενίοτε έπαιρναν μέρος και στην μάχη ή φυλούσαν το στρατόπεδο. Ο οπλισμός τους συνήθως ήταν αυτός των ψιλών. Συχνά σι Πιο ρωμαλέοι απ’ αυτούς συμπλήρωναν και τις τάξεις της φάλαγγας ως βαριάοπλισμένοι, όταν αποκτούσαν τα δικαιώματα του πολίτη.


Πολλοί είλωτες έτσι κέρδιζαν την ελευθερία τους μιας και ο νομοθέτης προέβλεπε, σε αυτούς που ανδραγαθούσαν, να χαρίζεται η ελευθερία τους. Με αυτό τον τρόπο έφευγαν απ’ την τάξη των ειλώτων, και δημιουργούσαν μια καινούργια που σχετικά με αυτή Θα αναφερθούμε Παρακάτω.


Έτσι κάθε Σπαρτιάτης από τον κλήρο του, ένα κομμάτι γης ίσο με των υπολοίπων ομοίων (ίσο από απόψεως παραγωγικής και όχι σε τετραγωνικά μέτρα), προμη-θευόταν τα προς το ζην.


Ολόκληρη η Λακωνική γη ήταν διαιρεμένη κατά αυτόν τον τρόπο. Οι ρήτρες τού απαγόρευαν να εργάζεται, μιας και σι είλωτες ήταν επιφορτισμένοι με την καλλιέρ-γεια της γης.


ΑΝΑΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΙΚΩΝ - ΕΙΛΩΤΩΝ


Από τον Ηρόδοτο μαθαίνουμε ότι οι Λακεδαιμόνιοι, μαζί με τους πέντε χιλιάδες ο-πλίτες που έστειλαν στις Πλαταιές, έδωσαν συνοδεία από ελαφρά οπλισμένους.


Αυτοί στο Πεδίο της μάχης κατανέμονταν ως ψιλοί. Ήσαν οι Είλωτες και αντιστοι-χούσαν επτά σε κάθε οπλίτη απ’ την τάξη των ομοίων. Σε αυτούς Πρέπει να προ-σθέσουμε και πέντε χιλιάδες περιοίκους που πολέμησαν ως ψιλοί.


‘Ετσι συμπεραίνουμε πώς ήταν σε γενικές γραμμές η πληθυσμιακή Κατανομή των τριών αυτών τάξεων και Κυρίως των περιοίκων και των ειλώτων κατά τη μάχη των Πλαταιών.


ΑΛΛΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΤΑΞΕΙΣ


Πέρα απ’ τις τρεις τάξεις, υπήρξαν και κάποιες άλλες. Αλλαγές αναγκαστικές μιας και το απαιτούσαν οι περιστάσεις, για να αυξηθεί ο αριθμός των οπλιτών. Θα το δούμε με λεπτομέρειες παρακάτω.


ΝΟΘΟΣ, ΜΟΘΑΞ, ΝΕΟΔΑΜΩΔΗΣ


Μόθαξ ήταν ο νόθος γιος ενός Σπαρτιάτη. ‘Ηταν το παιδί μιας ειλώτισσας κι ενός Όμοιου. Συχνά αυτά τα παιδιά αποκτούσαν πολιτικά δικαιώματα, ακολουθώντας την Σπαρτιατική αγωγή. Για να συμβεί αυτό όμως έπρεπε ο μόθαξ να ήταν σύντρο-φος ενός συγκεκριμένου Σπαρτιατόπουλου. Συνήθως ο πατέρας πρότεινε τον μό-θακα για τον γιο του. Μόνο έτσι Θα μπορούσε να ακολουθήσει την αγωγή.


Μετά το πέρας της αγωγής ο μόθακας γινόταν πολίτης της Σπάρτης. Υπήρξαν και περιπτώσεις που ένας μόΘακας έπαιρνε την παγγένεια για εξαιρετικές υπηρεσίες (ίσως λίγο πριν συμπληρωθεί η αγωγή). Μπορούσε λοιπόν Κάποιος που δεν γεννήθηκε γνήσιος Σπαρτιάτης να γίνει όμοιος, αποκτώ-ντας κλήρο και πολιτικά δικαιώματα.


Δεν μπορούσε να πάρει Κάποιος την Σπαρτιατική ιθαγένεια. αν ήταν νόθος ή ξένος, αν δεν ανατρεφόταν σύμφωνα με τους Σπαρτιατικούς νόμους. Ο Μόθαξ λοιπόν ήταν ένα αγόρι που. ενώ δεν ήταν γνήσιος Σπαρτιάτης, έπαιρνε μέρος στην αγωγή.


Νεοδαμώδης λεγόταν ένας άνδρας που είχε συμπληρώσει την αγωγή του σαν μό-θαξ. Αυτή ήταν η μια περίπτωση.


Λόγω των συνθηκών που επικρατούσαν στην Λακεδαίμονα. σε συνάρτηση με τις συχνές πολεμικές συρράξεις, η Σπάρτη υπέφερε από λειψανδρία. ‘Ετσι θεσπίστη-καν μέτρα ώστε να μεγαλώσει τεχνητά ο πληθυσμός της.


‘Όσοι απ’ την τάξη των ειλώτων έδειχναν γενναιότητα στις μάχες ή όσοι πληρού-σαν τις κατάλληλες προδιαγραφές, γινόντουσαν γνήσιοι πολίτες της πόλεως. ‘Ένα σοφό μέτρο μιας και σι είλωτες ήταν ‘Ελληνες και όχι δούλοι αλλόφυλοι. Καταρρί-πτεται έτσι η συκοφαντία που ήθελε τους Σπαρτιάτες να φορούν παρωπίδες σε πο-λιτικοκοινωνικούς Τομείς της ζωής Τους.


Υπήρξαν και νεοδαμώδεις που ήταν είλωτες (πριν), οι οποίοι λάμβαναν χάρη για την Προσφορά τους προς την Σπάρτη. Ελευθερωθέντες γίνονταν πολίτες αποκτώ-ντας έτσι κλήρο. Απολάμβαναν όλες τις Παροχές του Κράτους προς τους πολίτες, επωμίζονταν όμως και τις νόμιμες υποχρεώσεις τους απέναντι στην Πολιτεία.


Είχαμε λοιπόν δύο ειδών απελεύθερους ή καλύτερα νεοδαμώδεις. Αυτούς που ήταν διαφορετικοί απ’ τους είλωτες και αυτούς που ήταν μερικοί απ’ τους είλωτες.


Συμπερασματικά, οι νεοδαμώδεις απετέλεσαν σημαντικό μέρος του Στρατού των Λακεδαιμονίων. Τα κτήματα που δεν είχαν Σπαρτιάτη κληρονόμο τα έπαιρναν οι νεοδαμώδεις όπου και ζούσαν εκεί.


Υπήρξαν περιπτώσεις που, αφού απελευθερώνονταν αρκετοί νεοδαμώδεις, τους δίνονταν κτήματα στα μεθόρια της Λακεδαίμωνος. Εκεί ίσως και να καλλιεργούσαν μόνοι τους τη γη τους. Ωστόσο όπου και να βρισκόταν ο νεοδαμώδης εκτελούσε υπηρεσία οπλίτη και έπαιρνε μέρος στη στρατιωτική εκγύμναση. ακόμα κι αν ήταν, όπως προαναφέρθηκε, εγκατεστημένος ως συνοριακή φρουρά.


Ονομαστότεροι μόθακες της ιστορίας της Σπάρτης υπήρξαν ο Λύσανδρος, ο Καλλι-κρατίδας, ο Γύλλιπος κ.ά.

ΟΙ ΤΡΟΦΙΜΟΙ


Οι τρόφιμοι ήταν ελληνικής καταγωγής από άλλες πόλεις όμως, δηλαδή μη Λάκω-νες. Ανατρέφονταν στην Σπάρτη και λάμβαναν την Ιδία αγωγή με τα Σπαρτιατό-πουλα. Υπήρχε και η περίπτωση να είχαν γεννηθεί στην Σπάρτη από ξένους γονείς, αλλά λάμβαναν πάλι την Ιδία Σπαρτιατική αγωγή.


Επώνυμοι τρόφιμοι υπήρξαν οι γιοι του Ξενοφώντος και του Φωκίωνος.


Τρόφιμος εσήμαινε το θετό τέκνο. Αντικαταστάθηκε σιγά σιγά απ’ το μόθαξ.


Από τροφίμους και νόθους —που ήταν εύρωστοι και ρωμαλέοι στην εμφάνιση— απαρτιζόταν ο στρατός του Αγησίπολη, οι οποίοι ήταν ψημένοι... στις μάχες. πε-πειραμένοι στη ζωή της τιμής.


ΟΙ ΥΠΟΜΕΙΟΝΕΣ


Με τον καιρό υπέστησαν σι νόμοι του Λυκούργου τη φυσική τους φθορά που είχε ως αποτέλεσμα το σύστημα να κλονισθεί απ’ τα θεμέλια. Τα θεμέλια αυτά ήταν Οι όμοιοι.


Υπήρξαν αρκετοί βασιλείς της Σπάρτης μεταρρυθμιστές, που προσπάθησαν να α-νατρέψουν την σε βάρος των ομοίων κατάσταση.


Στην τάξη των υπομειόνων συγκαταλέγονταν όσοι εκ των ομοίων έχαναν το δικαί-ωμα να ονομάζονται πολίτες. Αυτό συνέβαινε σε όσους δεν μπορούσαν να πληρώ-σουν τις οφειλές τους προς το συσσίτιο.


ΟΙ  ΟΜΟΙΟΙ   ΠΟΛΕΜΙΣΤΕΣ   ΚΑΙ   Η   ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ   ΤΟΥΣ


‘Οποίος μελετήσει την πολιτεία της Σπάρτης θα βγάλει το συμπέρασμα πώς σι πο-λίτες της, μέσα απ’ το πρίσμα της φιλοσοφίας, λειτουργούσαν σ’ όλους τους τομείς της ζωής τους. Περιφρονούσαν την καλοπέραση και την πολυτέλεια. Πράγματι και γιατί να φροντίζουν περί πλούτου τη στιγμή που όλοι είχαν εξασφαλισμένη την τροφή τους και όλοι ζούσαν ομοίως. Εκτός του ότι δεν υπήρχαν τα μέσα για να πλουτίσει κάποιος, δεν επιθυμούσαν τον πλούτο.


Στην Λακεδαίμονα όμως εξασφαλίζονταν τα ενδύματα μέσα απ’ την οικιακή οικονο-μία. ‘Όσο για τα πολυτελή ενδύματα, τα στολίδια, και τα κοσμήματα, υπήρχε η λογι-κή πως ο στολισμός ήταν τα εύρωστα σώματα και όχι η πολυτέλεια.


Επαγγελματίες και ερασιτέχνες πολεμιστές


Εύκολα Θα μπορούσαμε να χωρίσουμε τους οπλίτες της αρχαίας Ελλάδος σε δύο κατηγορίες. Σε αυτούς που ασχολούνταν σε επαγγελματική βάση με τα πολεμικά (ίσως ο όρος επαγγελματικά να μην ανταποκρίνεται πλή-ρως με την ιδιότητα που είχαν τότε) και σ’ αυτούς που έπαιρναν τα όπλα όταν υ-πήρχε ανάγκη.


Στην Σπάρτη εφαρμόστηκαν όχι μόνο απλές στρατιωτικές ασκήσεις αλλά εξειδικευ-μένα και περίπλοκα με μεγάλο βαθμό δυσκολίας γυμνάσια, που το πιθανότερο είναι να μην εφαρμόσθηκαν Ποτέ έξω απ’ τα σύνορα της Λακεδαίμωνος.


Στα ύστερα χρόνια της κλασικής αρχαιότητας, αρκετές πόλεις κράτη διαφοροποίη-σαν τις πολεμικές τους καινοτομίες και δημιούργησαν επίλεκτες στρατιωτικές μο-νάδες, όπου η μόνιμη ενασχόλησή τους ήταν η εξάσκηση στα πολεμικά σύμφωνα με τα Σπαρτιατικά Πρότυπα.


Ενασχόληση μόνο με τα πολεμικά


Μια απ’ τις κυριότερες καινοτομίες που πραγματοποίησε ο Λυκούργος στην Πολι-τεία του ήταν και η απαγόρευση της εργασίας στους πολίτες, άνδρες αλλά και γυ-ναίκες.


Στις άλλες ελληνικές πόλεις οι πολίτες ακολουθούσαν όποια εργασία ήθελαν. π.χ. του γεωργού, του εμπόρου, του πλοιάρχου, του τεχνίτη. Κατά αυτόν τον τρόπο ο καθένας μπορούσε να πλουτίσει, μιας και ο χρηματισμός ήταν ελεύθερος. Στην Σπάρτη, αντίθετα, ο νομοθέτης απαγόρευε στους ομοίους όλες τις κατηγορίες πλουτισμού. Καθόρισε σύμφωνα με τις ρήτρες να “εργάζονται” σε ό,τι θεωρούσαν πως Θα εξασφάλιζε την ελευθερία της πόλεως.


Αυτή η εργασία που συμβούλευαν σι ρήτρες δεν ήταν άλλη απ’ την εξάσκηση στα πολεμικά και στην αρετή.


Αξιοσημείωτες διαφορές των Σπαρτιατών και των υπολοίπων Ελλήνων


Στην Σπάρτη ήταν καθιερωμένο το κυνήγι ως άριστη άσκηση (εκπαίδευση), γι’ αυτό κι αν κάποιος συμμετείχε σ’ αυτό δεν εμποδιζόταν απ’ την πολιτεία.


‘Όπως έλεγε και ο Λυκούργος, οι κόποι του κυνηγιού, δηλαδή οι συνθήκες, μοιά-ζουν με τους στρατιωτικούς. Γι’ αυτό προέτρεπε τους πολίτες να λαμβάνουν μέρος στο κυνήγι και τους δικαιολογούσε ακόμα κι αν έλειπαν απ’ το φιδίτιο, αρκεί να έ-στελναν ένα μικρό μέρος του θηράματος για τους συντρόφους τους.


Οι Σπαρτιάτες που έφθαναν στην ανδρική ηλικία εκλέγονταν για τα μεγαλύτερα δη-μόσια αξιώματα. Η Πολιτεία νοιαζόταν αποκλειστικά και μόνο γι’ αυτούς. Αντίθετα, στις υπόλοιπες ελληνικές πόλεις για όσους επέρασαν την εφηβική ηλικία, η Πολι-τεία τους δεν νοιαζόταν ούτε για τη φυσική τους κατάσταση ούτε για τη σωματική τους ευρωστία. Ενώ τους επιστράτευε όποτε ήθελε.


ΦΙΔΙΤΙΑ - ΣΥΣΚΗΝΙΑ


Κάθε Σπαρτιάτης πολίτης ανήκε σε μια δεκαπενταμελή ομάδα, που ονομαζόταν συσκ ηνία. Η δεκαπενταμελής αυτή ομάδα, μετά την ηλικία του είρηνα, ζούσε μαζί σε ιδιαίτερα οικήματα. ‘Ηταν υποχρεωμένοι απ’ το νόμο να κοιμούνται εκεί μέχρι να συμπληρώσουν το τριακοστό έτος της ηλικίας Τους.


Μόνο μετά το πέρας του τριακοστού έτους μπορούσαν τη νύκτα να κοιμούνται στις οικίες τους, με τις οικογένειές τους, την υπόλοιπη μέρα όμως γυμνάζονταν ή βρί-σκονταν στη λέσχη μαζί με τους συντρόφους τους, της συσκηνίας.


Ξέρουμε πως ο Σπαρτιάτης έπρεπε τουλάχιστον μέχρι την ηλικία των τριάντα ετών να είχε παντρευτεί, απ’ την άλλη απαγορευόταν το βράδυ να φεύγει απ’ την συσκη-νία. Τι γινόταν; Αυτό έχει να κάνει με την εφευρετικότητα των συσκήνων. Διαβάζο-ντας Κανείς τον Λυκούργο του Πλούταρχου καταλαβαίνει.


Τα μέλη της συσκηνίας ανέπτυσσαν μεταξύ τους μη αναλώσιμους δεσμούς φιλίας, αυξάνοντας έτσι στο έπακρο την μαχητικότητά τους κατά τις συμπλοκές με τους ε-χθρούς. Από την μετεφηβική ηλικία οι σύσκηνοι γυμνάζονται μαζί σε όλες τις σκλη-ρές δοκιμασίες της εκπαίδευσής τους στα πολεμικά.


Το αποτέλεσμα ήταν να γεννιέται ομοψυχία μέσα στην ομάδα, και με τη σειρά της αυτή η ομοψυχία βοηθούσε ώστε να δείχνουν γενναιότητα κατά τις μάχες. γιατί όχι μόνο ο ένας φίλος προσπαθούσε να φανεί ανδρείος στα μάτια του άλλου, να μη δεί-ξει αδράνεια και λιποψυχία κατά τις συμπλοκές, αλλά και προσπαθούσε κάθε μέλος με αυταπάρνηση να σώσει τον συμπολεμιστή που κινδύνευε.


Αυτοί οι όμιλοι των 15 ανδρών δειπνούσαν όλοι μαζί σε κοινό τραπέζι. Στην κοινή αυτή τράπεζα έπρεπε ο Καθένας να δώσει ίση ποσότητα με τους υπολοίπους σε αλεύρι. σύκα, τυρί και κρασί. Τα αγαθά αυτά τα παραλάμβανε και τα διαχειριζόταν η πολιτεία.


Η κύρια τροφή —το Κυρίως πιάτο Θα μπορούσαμε να πούμε σήμερα— για εκείνη την ημέρα ήταν ο μέλανας ζωμός. Αποτελείτο ο ζωμός αυτός από χοιρινό ή μοσχα-ρίσιο κρέας βρασμένο Κυρίως με το αίμα του. Πρόσθεταν ξύδι και αλάτι.


Αυτά τα κοινά δείπνα λέγονταν συσσίτια ή φιδίτια ή ανδρεία. ‘Επρεπε σ’ αυτά να παραβρίσκονται όλοι χωρίς να έχουν γευματίσει πριν.


Οι βασιλείς λάμβαναν διπλή μερίδα. όχι για να χορτάσουν σι ίδιοι αλλά για να δώ-σουν την δεύτερη αυτή μερίδα όπου ήθελαν.


Οι φιδιτιούντες σε Κοινή τράπεζα λέγονταν και σύσκηνοι. Συνδέονταν με στενούς δεσμούς φιλίας, αφού ζούσαν μαζί από παιδιά μέχρι που αποστρατεύονταν.


Στον στρατιωτικό βίο του κάθε Σπαρτιάτη τα φιδίτια διακρίνονταν σε δύο τομείς της ανθρώπινης υπόστασης, τον σωματικό και τον πνευματικό. Παρείχαν την ιδανική τροφή για το σώμα αλλά και την ψυχή. Η διδασκαλία της σωφροσύνης είχε τον πρωτεύοντα ρόλο σ’ αυτά, και ακόμα γίνονταν συζητήσεις για προβλήματα που αφορούσαν την πόλη. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο απαγορευόταν ρητώς να μετα-φέρουν προς τα έξω ό,τι συζητούσαν σ’ αυτά.


Υπήρχε η παράδοση ο γεροντότερος να δείχνει την είσοδο και να λέει “διά τούτων φησίν ουδείς εξέρχεται λόγος”.


Στις γυναίκες επιτρεπόταν η είσοδος στα φιδίτια. Στα παιδιά επέτρεπαν την είσοδο, όχι για να δειπνήσουν αλλά για να μαθαίνουν να κλέβουν (τροφή). Επίσης για να μάθουν κι αυτά πως πρέπει να κρατούν μυστικά όσα άκουγαν. Τα μυούσαν έτσι σι-γά σιγά στους πολιτικούς λόγους.


Στα συσσίτια συνηθιζόταν να αναφέρεται κάθε καλή πράξη η οποία έγινε στην πόλη (σύμφωνα προς το μέτρο της αρετής). ‘Ετσι κάθε αντίθετη προς την αρετή ενέργεια ήταν κατακριτέα.


Όρισε ο Λυκούργος ακόμη να επιβλέπουν σι μεγαλύτεροι των συσκηνίων τους υ-πολοίπους ώστε να μην παρασύρονται από βουλιμία, έτσι που να μη βλάπτονται. Μετά το πέρας των συσσιτίων ο καθένας (άνω των τριάντα) ήξερε πως έπρεπε να γυρίσει Πίσω στην Οικία του, γι’ αυτό φρόντιζαν να μην πολυπίνουν γιατί έπρεπε να κάνουν τη νύχτα μέρα. καθώς δεν επιτρεπόταν το βράδυ να κυκλοφορούν με τη βοήθεια φανού.


Ο Λυκούργος επέβαλε το να είναι λιτοδίαιτοι οι Σπαρτιάτες γιατί είχε παρατηρήσει πως οι γυμνασμένοι μετά το φαγητό και χρώμα έχουν καλό και το σώμα τους πα-ραμένει όμορφο. Ενώ σι αγύμναστοι φαίνονται παραφουσκωμένοι μετά το γεύμα και άσχημοι, και καταντούν ασθενείς.


Πριν εφαρμόσει ο Λυκούργος τον θεσμό των φιδιτίων, οι Σπαρτιάτες ζούσαν όπως σι υπόλοιποι ‘Ελληνες στις οικίες τους. Επειδή όμως εκεί συνέβαιναν διάφορες “α-ταξίες” όπως μας λέει ο Ξενοφών στη Λακεδαμωνίων Πολιτεία, έφερε αυτούς έξω στα συσκήνια. Με την λέξη αταξία ο Ξενοφών εννοεί κάθε ενέργεια ή τρόπο ζωής που δεν ταιριάζει σ’ έναν υγιή πολίτη πολεμιστή. Στο φανερό λοιπόν των συσκη ούτε για τη φυσική τους κατάσταση ούτε για τη σωματική τους ευρωστία. Ενώ τους επιστράτευε όποτε ήθελε.


ΦΙΔΙΤΙΑ - ΣΥΣΚΗΝΙΑ


Κάθε Σπαρτιάτης πολίτης ανήκε σε μια δεκαπενταμελή ομάδα, που ονομαζόταν συσκνία. Η δεκαπενταμελής αυτή ομάδα, μετά την ηλικία του είρηνα, ζούσε μαζί σε ιδιαίτερα οικήματα. ‘Ηταν υποχρεωμένοι απ’ το νόμο να κοιμούνται εκεί μέχρι να συμπληρώσουν το τριακοστό έτος της ηλικίας τους.


Μόνο μετά το πέρας του τριακοστού έτους μπορούσαν τη νύκτα να κοιμούνται στις οικίες τους. με τις οικογένειές τους, την υπόλοιπη μέρα όμως γυμνάζονταν ή βρί-σκονταν στη λέσχη μαζί με τους συντρόφους τους, της συσκηνίας.


Ξέρουμε πως ο Σπαρτιάτης έπρεπε τουλάχιστον μέχρι την ηλικία των τριάντα ετών να είχε παντρευτεί, απ’ την άλλη απαγορευόταν το βράδυ να φεύγει απ’ την συσκη-νία. Τι γινόταν; Αυτό έχει να κάνει με την εφευρετικότητα των συσκήνων. Διαβάζο-ντας κανείς τον Λυκούργο του Πλούταρχου καταλαβαίνει.


Τα μέλη της συσκηνίας ανέπτυσσαν μεταξύ τους μη αναλώσιμους δεσμούς φιλίας, αυξάνοντας έτσι στο έπακρο την μαχητικότητά τους κατά τις συμπλοκές με τους ε-χθρούς. Από την μετεφηβική ηλικία οι σύσκηνοι γυμνάζονται μαζί σε όλες τις σκλη-ρές δοκιμασίες της εκπαίδευσής τους στα πολεμικά.


Το αποτέλεσμα ήταν να γεννιέται ομοψυχία μέσα στην ομάδα, και με τη σειρά της αυτή η ομοψυχία βοηθούσε ώστε να δείχνουν γενναιότητα κατά τις μάχες, γιατί όχι μόνο ο ένας φίλος προσπαθούσε να φανεί ανδρείος στα μάτια του άλλου, να μη δεί-ξει αδράνεια και λιποψυχία κατά τις συμπλοκές, αλλά και προσπαθούσε κάθε μέλος με αυταπάρνηση να σώσει τον συμπολεμιστή που κινδύνευε.


Αυτοί οι όμιλοι των 15 ανδρών δειπνούσαν όλοι μαζί σε κοινό τραπέζι. Στην κοινή αυτή τράπεζα έπρεπε ο καθένας να δώσει ίση ποσότητα με τους υπολοίπους σε αλεύρι, σύκα, τυρί και κρασί. Τα αγαθά αυτά τα παραλάμβανε και τα διαχειριζόταν η Πολιτεία.


Η κύρια τροφή —το Κυρίως πιάτο Θα μπορούσαμε να πούμε σήμερα— για εκείνη την ημέρα ήταν ο μέλανας ζωμός. Αποτελείτο ο ζωμός αυτός από χοιρινό ή μοσχα-ρίσιο κρέας βρασμένο κυρίως με το αίμα του. Πρόσθεταν ξύδι και αλάτι.


Αυτά τα κοινά δείπνα λέγονταν συσσίτια ή φιδίτια ή ανδρεία. ‘Επρεπε σ’ αυτά να παραβρίσκονται όλοι χωρίς να έχουν γευματίσει πρίν.

Οι βασιλείς λάμβαναν διπλή μερίδα, όχι για να χορτάσουν σι ίδιοι αλλά για να δώ-σουν την δεύτερη αυτή μερίδα όπου ήθελαν.


Οι φιδιτιούντες σε Κοινή τράπεζα λέγονταν και σύσκηνοι. Συνδέονταν με στενούς δεσμούς φιλίας, αφού ζούσαν μαζί από παιδιά μέχρι που αποστρατεύονταν.


Στον στρατιωτικό βίο του κάθε Σπαρτιάτη τα φιδίτια διακρίνονταν σε δύο τομείς της ανθρώπινης υπόστασης, τον σωματικό και τον πνευματικό. Παρείχαν την ιδανική τροφή για το σώμα αλλά και την ψυχή. Η διδασκαλία της σωφροσύνης είχε τον πρωτεύοντα ρόλο σ’ αυτά, και ακόμα γίνονταν συζητήσεις για προβλήματα που αφορούσαν την πόλη. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο απαγορευόταν ρητώς να μετα-φέρουν προς τα έξω ό,τι συζητούσαν σ’ αυτά.


Υπήρχε η παράδοση ο γεροντότερος να δείχνει την είσοδο και να λέει “διά τούτων φησίν Ουδείς εξέρχεται λόγος”.


Στις γυναίκες επιτρεπόταν η είσοδος στα φιδίτια. Στα παιδιά επέτρεπαν την είσοδο, όχι για να δειπνήσουν αλλά για να μαθαίνουν να κλέβουν (τροφή). Επίσης για να μάθουν κι αυτά πως Πρέπει να Κρατούν μυστικά όσα άκουγαν. Τα μυούσαν έτσι σι-γά σιγά στους πολιτικούς λόγους.


Στα συσσίτια συνηθιζόταν να αναφέρεται κάθε καλή πράξη η οποία έγινε στην πόλη (σύμφωνα προς το μέτρο της αρετής). ‘Ετσι κάθε αντίθετη προς την αρετή ενέργεια ήταν κατακριτέα.


Όρισε ο Λυκούργος ακόμη να επιβλέπουν οι μεγαλύτεροι των συσκηνίων τους υ-πολοίπους ώστε να μην παρασύρονται από βουλιμία, έτσι που να μη βλάπτονται. Μετά το πέρας των συσσιτίων ο καθένας (άνω των τριάντα) ήξερε πως έπρεπε να γυρίσει πίσω στην οικία του, γι’ αυτό φρόντιζαν να μην πολυπίνουν γιατί έπρεπε να κάνουν τη νύχτα μέρα, καθώς δεν επιτρεπόταν το βράδυ να κυκλοφορούν με τη βοήθεια φανού.


Ο Λυκούργος επέβαλε το να είναι λιτοδίαιτοι οι Σπαρτιάτες γιατί είχε παρατηρήσει πως οι γυμνασμένοι μετά το φαγητό και χρώμα έχουν καλό και το σώμα τους πα-ραμένει όμορφο. Ενώ οι αγύμναστοι φαίνονται παραφουσκωμένοι μετά το γεύμα και άσχημοι, και καταντούν ασθενείς.


Πριν εφαρμόσει ο Λυκούργος τον θεσμό των φιδιτίων, οι Σπαρτιάτες ζούσαν όπως οι υπόλοιποι ‘Ελληνες στις οικίες τους. Επειδή όμως εκεί συνέβαιναν διάφορες “α-ταξίες” όπως μας λέει ο Ξενοφών στη Λακεδαιμονίων Πολιτεία, έφερε αυτούς έξω στα συσκήνια. Με την λέξη αταξία ο Ξενοφών εννοεί κάθε ενέργεια ή τρόπο ζωής που δεν ταιριάζει σ’ έναν υγιή πολίτη πολεμιστή. Στο φανερό λοιπόν των συσκηνίων, υπό τα όμματα των πρεσβυτέρων και των άλλων αρχόντων της πόλεως, ήξε-ρε πως δεν Θα παρέβαιναν τις διαταγές του.


Είχε κανονίσει επίσης όσοι τύχαινε να λείπουν σε κυνήγι να στέλνουν μια συμφω-νημένη μερίδα και οι πλουσιότεροι συχνά συνεισέφεραν και άρτους. Κατ’ αυτόν τον Τρόπο το τραπέζι των συσκήνων είχε όλα τα απαραίτητα χωρίς να έχει μεγάλες δαπάνες.


Η δίαιτά τους κανονίστηκε έτσι απ’ τον Λυκούργο ώστε και την τροφή τους να μη στερούνται και απ’ το μέτρο να μην ξεφεύγουν, με όλες τις συνέπειες που Θα είχε αυτό.


Ο νομοθέτης είχε πάλι παρατηρήσει πως σ’ όλες τις ελληνικές πόλεις σι πολίτες συναναστρέφονταν στις συντροφιές τους με τους συνομηλίκους τους. Προσπάθησε στη Σπάρτη να το αλλάξει και όρισε στα φιδίτια να δειπνούν μαζί γενικά όλες σι ηλι-κίες, έτσι ώστε σι νέοι να μαθαίνουν απ’ τις εμπειρίες των πρεσβυτέρων. Έφερε με τον τρόπο αυτό στα φιδίτια την σύνεση. Κατάφερε οι νέοι μπροστά στους γεροντό-τερους να προσέχουν την συμπεριφορά τους περισσότερο, αφού σέβονταν την παρουσία τους.


Τα συσσίτια στην Λακεδαίμονα τα έλεγαν και φιδίτια γιατί γινόντουσαν η αφορμή για να δημιουργηθούν σι φιλικοί δεσμοί μεταξύ τους.


Ανακεφαλαιώνοντας, το συσσίτιο ήταν ένα είδος λέσχης όπου δειπνούσαν. Στην δωρική γλώσσα το καλούσαν φιδίτιον. Στην αττική διάλεκτο λεγόταν συσσίτιον. Άλ-λες λέξεις που του αποδίδονταν ήταν ανδρείον ή συσκήνιον.


Κάθε ομάδα συσκήνων αποτελούνταν από δεκαπέντε μέλη. Κάθε μέλος ή και κάθε Καινούργιο μέλος γινόταν δεκτό ύστερα από μυστική ψηφοφορία των υπολοίπων μελών, ακόμα και μία ψήφος ήταν αρκετή για να μη γίνει δεκτός ο υποψήφιος.


Σε κανένα Σπαρτιάτη δεν επιτρεπόταν να δειπνεί στο σπίτι, παρά μόνο όταν μαγεί-ρευε ένα ζώο μετά από θυσία ή κυνήγι, οπότε ήταν υποχρεωμένος να στείλει μέρος του σφαγίου στο συσσίτιο για τους συντρόφους του.


ο γηραιότερος σε κάθε συσσίτιο βεβαιωνόταν ότι κανένα απ’ τα άλλα μέλη δεν Θα καθόταν στο δείπνο χωρίς να γυμναστεί πρώτα. Μόνο μετά το εξηκοστό έτος μπο-ρούσε να ξεκουραστεί χωρίς να τιμωρηθεί.


ο λόγος τελικά που καλούνταν σι νέοι κάτω των είκοσι ετών, παρόλο που δεν είχαν συμπληρώσει το στάδιο της αγωγής τους, γινόταν για να συμπληρώσουν την πολι-τική τους αγωγή, παρόλο που μέχρι εκείνη την ηλικία δεν είχαν αποκτήσει πολιτικά δικαιώματα.
Τελειώνοντας την περιγραφή της κοινωνικής δομής της Αρχαίας Σπάρτης, κρίνεται σκόπιμο να παρατεθεί εμβόλιμα, προς ενημέρωση, η ονοματολογία των μηνών του έτους στην αρχαία Σπάρτη.


ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ     -  ΑΡΧΑΙΟΙ


ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ     - ΑΓΝΩΣΤΟΣ


ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ   - ΕΛΕΥΣΙΝΙΟΣ


ΜΑΡΤΙΟΣ  - ΓΕΡΑΣΤΙΟΣ


ΑΠΡΙΛΙΟΣ  -  ΑΡΤΕΜΙΣΙΟΣ


ΜΑΙΟΣ    - ΔΕΛΧΙΝΙΟΣ


ΙΟΥΝΙΟΣ   - ΦΛΙΑΣΙΟΣ


ΙΟΥΛΙΟΣ    - ΕΚΑΤΟΜΒΕΥΣ


ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ   - ΚΑΡΝΕΙΟΣ


ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ  -  ΠΑΝΑΜΟΣ


ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ   -  ΗΡΑΣΙΟΣ


ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ   -  ΑΠΕΛΛΑΙΟΣ


ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  -  ΔΙΟΣΘΥΟΣ



Γ’ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ  -  ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ


Από την μελέτη του καθεστώτος της Αρχαίας Σπάρτης. της δομής και της λειτουργί-ας του είναι δυνατόν να συναχθούν ορισμένα ασφαλή συμπεράσματα και να διατυ-πωθούν κάποιες εκτιμήσεις με σοβαρό περιεχόμενο.


Ειδικότερα, εάν Θελήσουμε να δώσουμε έναν πρόχειρο ορισμό στον κοινωνικό όρο “Πολιτισμός”, θα μπορούσαμε να τον αποδώσουμε ως εξής: Πολιτισμό καλούμε την πνευματική και υλική πρόοδο της ανθρωπότητας σε όλα τα πεδία και την παράλλη-λα προς αυτή εξελισσόμενη ηθική πρόοδο αυτής (της ανθρωπότητας).


Για να αξιολογήσουμε μία κοινωνία Θα πρέπει να αναζητήσουμε τον πολιτισμικό δείκτη της και ο πολιτισμικός δείκτης Θα προκύψει από την εκτίμηση-αξιολόγηση και του πολιτικού καθεστώτος και των πολιτειακών θεσμών (δομή και λειτουργία αυτών) και των κοινωνικών δομών και της πνευματικής και υλικής ποιότητας της ζωής των πολιτών.


Μέτρον εκτίμησης της ποιότητας της πνευματικής ζωής αποτελεί και η έκταση (δυ-νατότητα συμμετοχής) και η ποιότητα της παιδείας, με τα αποτελέσματα αυτής στους πολίτες.  


Μέτρον εκτίμησης του βιοτικού επιπέδου για την κάλυψη των βιοτικών-βιολογικών αναγκών του ανθρώπου αποτελεί και η δυνατότητα παραγωγής-διάθεσης-απόκτησης των αγαθών που απαιτούνται για μία άνετη επιβίωση του ανθρώπου, δηλαδή από την ποσοτική και ποιοτική κατάσταση της αγοράς και την ικανότητα συμμετοχής όλων των πολιτών στην όλη λειτουργία της.


Με αυτή τη μεθοδολογία, εάν επιχειρήσουμε να αξιολογήσουμε την Κοινωνία της Αρχαίας Σπάρτης, Θα διαπιστώσουμε πολύ σοβαρά Θέματα και αξιόλογες κατα-στάσεις, πολιτικές, πολιτειακές και κοινωνικές.


Αναλογιζόμενοι ότι η μεγάλη Ρήτρα του Λυκούργου ανήκει στο τέλος του 8ου ή αρ-χάς του 7ου αιώνος π.Χ. και αποτελεί το αρχαιότατο κείμενο της Ελληνικής Ιστορί-ας, εκτιμώντας δε το περιεχόμενο αυτής, ιδιαιτέρως τον βασικό - τον κεντρικό πυ-ρήνα της Δημοκρατίας, την αρχή της ισηγορίας. επιβάλλεται ιστορικά, κοινωνικά, πολιτισμικά, ηθικά αλλά και νομικά να αναγνωρισθεί η Σπάρτη ως Ιδρύτρια της Δη-μοκρατίας, αφού πολύ ενωρίτερα από την Χίο και την Αθήνα, που θεωρούνται αυτές ιδρύτριες της Δημοκρατίας, επινόησε, διατύπωσε και έθεσε σε εφαρμογή την Δημο-κρατία στην Κοινωνία της, έστω και σε εκείνη την πρωτοπλασματική μορφή.


Δεν Θα ήταν υπερβολή να λεχθεί ότι η Δημοκρατία γεννήθηκε στην Σπάρτη και υιο-θετήθηκε από την Αθήνα, της οποίας κατέστη Θετή θυγατέρα. αναγνωρίζοντας ό-μως ότι η υιοθετούσα μητέρα, η Αθήνα. ανέθρεψε την υιοθετημένη θυγατέρα ως γνήσια, καταξίωσε αυτήν και ακόμη ανέδειξε αυτήν ως το πολιτικό-κοινωνικό κό-σμημα και καύχημα της ανθρωπότητας όλης.


Μέσα στο εν πολλοίς περιφρονημένο από πολλούς ιστορικούς καθεστώς της Σπάρτης, εκτός από τη γέννηση της Δημοκρατίας. γεννήθηκαν και άλλες σημαντικές πανανθρώπινες αρετές, σι οποίες ποτέ δεν Θα παύσουν να κοσμούν τον άνθρωπο.


Αναπτύχθηκε η αγάπη προς την πατρίδα, ως η πρώτη και βασική υποχρέωση του ανθρώπου, η οποία εκφράσθηκε μεγαλόπρεπα και υπέροχα με την μητρική εντολή-ευχή “ή ταν ή επί τας”.


Αναπτύχθηκε ο σεβασμός προς τον άνθρωπο, με την απονομή σεβασμού στους γεροντότερους, διακρινομένης της Σπάρτης εις τούτο από όλες τις Ελληνίδες πό-λεις.


Καλλιεργήθηκε η αποστροφή προς το χρήμα, ιδιότητα που προφυλάσσει από την φιλαργυρία και υποδούλωση του ανθρώπου στον πλούτο, στα υλικά αγαθά και την απομάκρυνσή του από τις ηθικές και πνευματικές αξίες και αρετές.

Ο τρόπος διαβιώσεως-σιτίσεως των Σπαρτιατών αποτελεί ένα ξεχωριστό δείγμα κοινωνικής διαβίωσης και επιβίωσης. Ο μέλας ζωμός αποτελεί ένα δείγμα αυτοσυ-γκράτησης, αυτοεπιβολής και επικυριαρχίας επί των ενστικτωδών δυνάμεων που διατηρεί μέσα του ο άνθρωπος, χρησιμοποιώντας Προφανώς σοβαρά αποθέματα ηθικών και πνευματικών αξιών.


Η άρχουσα Τάξη της Σπάρτης επιχειρεί και επιβάλλει τους γνωστούς κανόνες δια-βίωσης του καθεστώτος της Σπάρτης και στα Ιδία τα μέλη της. Αυτό μαρτυρεί και δηλώνει μια κοινωνία με ξεχωριστό ηθικό και πνευματικό περιεχόμενο, που δύσκο-λα συναντιέται στην ανθρώπινη ιστορία. Η Ηγεσία της δεν παρασύρεται στην απο-κλειστική και προνομιακή απόλαυση των υλικών αγαθών για τον εαυτό της (για τα μέλη της), αδιαφορώντας για τους υπολοίπους. Η ύπαρξη αυτού του στοιχείου μέσα στην λειτουργία του καθεστώτος της Σπάρτης εκτιμάται ως πολύ σημαντική και η έλλειψή του αποτελεί κοινή ανθρώπινη αδυναμία, που δεν εξέλιπε ποτέ στην αν-θρώπινη Κοινωνία και στα δημοκρατικά ακόμη καθεστώτα, μη εξαιρουμένης ακόμη και της εποχής μας.


Συνεπώς διαπιστώνεται ιστορικά και κοινωνικά, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, διαρκώς και κατά κάποιο τρόπο συστηματικό, ίσως Θα μπορούσε Κάποιος να ι-σχυρισθεί. ότι οι περισσότεροι συγγραφείς της Ελληνικής Ιστορίας, αγνωμόνως και πεισμόνως, παραλείπουν. αγνοούν και δεν προβάλλουν την πραγματική ιστορία της Σπάρτης και ευρύτερα της Λακωνίας, ιδιαιτέρως δε της ηρωικής Μάνης. Βέβαια σι γνώστες της αληθινής Ελληνικής ιστορίας υποκλίνονται στο μεγαλείο της Ιστορί-ας της Σπάρτης και ευρύτερα της Λακωνίας.


Είναι αποδεδειγμένο ιστορικά και κοινωνικά ότι όταν αγνοείται παραβλέπεται η ι-στορία ενός τόπου και ενός Λαού ή και τμήματος αυτού, τότε ακολουθεί και η μη αναγνώριση ή και η παραβίαση βασικών δικαιωμάτων του τόπου και του Λαού αυ-τού. Κλασικό παράδειγμα αποτελεί η Σπάρτη, η Λακωνία ευρύτερα και ιδιαιτέρως η Ιστορική Μάνη, την οποία η Ελληνική Πολιτεία συνεχίζει να αγνοεί, παραβιάζοντας βασικά δικαιώματα του ιστορικού αυτού τμήματος της Ελληνικής Επικράτειας, της Λακωνικής Χώρας με τους Εθνικούς ιστορικούς Θησαυρούς, της Αρχαίας Σπάρτης, του Μυστρά, της Μονεμβασίας και της Μάνης.


Μήπως αυτή την χρονική περίοδο η Ελληνική Πολιτεία δεν αδίκησε την Λακωνία με την ίδρυση Πανεπιστημιακών Σχολών στην Πελοπόννησο, κατά τρόπο αντιεπιστη-μονικό, αντικοινωνικό. αντιπολιτιστικό, αντιπολιτισμικό και με περίσσιο έλλειμμα σεβασμού στην Ελληνική Ιστορία;

‘Ομως η Λακωνική Χώρα, με τον ευγενή Λαό της, Ποτέ δεν συνδύασε την εκτέλεση των υποχρεώσεων και των καθηκόντων της στην Ελληνική Πατρίδα με τις αδικίες σε βάρος της και γι’ αυτό πάντα πρωτοπόρος στην Προσφορά Θυσιών συνέχιζε, συνεχίζει και Θα συνεχίσει την ωραία αυτή παράδοση της αγόγγυστης προσφοράς προς την Ελληνική Πατρίδα και σι Λάκαινες με υπερηφάνεια Θα επαναλαμβάνουν την ευχή-εντολή της αρχαίας Σπαρτιάτισσας στα παιδιά τους, “ή ταν ή επέ τας”, ό-ταν αυτά προστρέχουν στα καλέσματα κινδύνου της Ελληνικής Πατρίδας και μάλι-στα με επανάληψη αυτής της θείας εντολής, της οποίας η ηθική δύναμη έχει τόση και τέτοια δύναμη. ώστε να κάμπτει και αυτήν την δύναμη της μητρικής στοργής και αγάπης, αντικαθιστώντας την με την αγάπη προς την πατρίδα. Είναι δε γεγονός ότι και στην εποχή μας η Θεία αυτή εντολή της Σπαρτιάτισσας Μάνας για το χρέος προς την πατρίδα επαναλαμβάνεται όχι μόνο από την Λάκαινα Μάνα. αλλά και από τον Λάκωνα πατέρα, ο οποίος ακούγεται να λέγει, ευθύς αμέσως μετά την αεροθα-λασσοσυντριβή για την πατρίδα του πρώτου γιου του, ότι είναι έτοιμος να δεχθεί την θυσία και του άλλου του γιου. Πραγματικό εν δυνάμει λειτουργικό ιστορικό με-γαλείο από τον Λεωνίδα στις Θερμοπύλες, από τον Παλαιολόγο στην Πόλη, από τον Δαβάκη στην Πίνδο και με διαρκές πατριδολατρευτικό και πατριδοσωτήριο σάλπισμα, το οποίο είναι βέβαιο ότι Θα συνεχίσει πάντοτε στο διάβα του χρόνου να γοητεύει τις ψυχές και να προστάζει τις συνειδήσεις κάθε Λάκαινας και κάθε Λάκω-να.


Αθήνα Ιούλιος 2002
================================================

===============================================


« Τα Ασκληπιεία της Μάνης και ο (παχτονάρης) πρακτικός Γιατρός της Μάνης-Παπαδάκης» 

ΜΑΝΗ   2010

Ε.Κ.Ι.Π.Α.   Porto  Vitulo  Μάνης   16-10-2010

ΕΝΩΣΗ  ΚΑΘΗΓΗΤΩΝ  ΙΑΤΡΙΚΗΣ  ΣΧΟΛΗΣ  ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ  ΑΘΗΝΩΝ


(Συνάντηση της Μάνης 15,16, και 17 Οκτωβρίου 2010)


Σάββατο 16/10/2010 – Ώρα 20.30


Προεδρείο: Π. Καραγιαννάκος, Β. Καλαποθάκη, Π. Δημακάκος.


Ομιλητής: Ι. Λεκκάκος Σχολικός Σύμβουλος ε.τ.-Συγγραφέας




Αξιότιμοι κ.κ Σύνεδροι


Η παρουσία σας αποτελεί ξεχωριστή τιμή για τη Μάνη και τους Μανιάτες.


Ας μου επιτραπεί πρωτίστως να ευχαριστήσω τον εκλεκτό Μανιάτη και αξια-γάπητο Πρόεδρο του ΕΚΙΠΑ( Ένωση Καθηγητών Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών) κ. Μιχάλη Κουτσιλιέρη και το Δ.Σ. του Συλλόγου για την τιμητική πρόσκληση να είμαι ομιλητής σ’ αυτή σας τη συνάντηση. Η Μάνη στην οποία βρίσκεσθε είναι τόπος ξεχωριστός με ιστορία, πολιτισμό και σημαντική πα-ρουσία στις επιστήμες και τις τέχνες. Η εισήγηση μου στο Συνέδριο σας είναι μια περιδιάβαση στα Ασκληπιεία της Μάνης, όπως τα περιγράφει ο ιστορικός του 2ου μ.Χ. αιώνα Παυσανίας στα «ΛΑΚΩΝΙΚΑ» του, θα ήταν όμως παρά-λειψη εάν ακροτελεύτια στην εισήγηση μου δεν αναφερόμουν επιγραμματικά και στο έργο του παχτονάρη-πρακτικού γιατρού Παπαδάκη(1715-1763) από τη Λάγια της Μάνης. Η παρούσα εισήγηση-το αναπτυγμένο κείμενο όπως έχει κατατεθεί στο προεδρείο σας είναι αφιέρωμα μνήμης-(επίσκεψη μνήμης) στους Μανιάτες εκπαιδευτικούς του περασμένου αιώνα.


Διονύσιο Σκαλκέα-Καθηγητή του Γυμνασίου Αρεόπολης


Μιχάλη Κουτσιλιέρη-Δάσκαλο στην Καρίτσα Λακωνίας και τον Κότρωνα της Ανατολικής Μάνης


Νικόλαο Σουκάκο-Δάσκαλο της Σχολής Αναβρύτων από τον οικισμό Σπείρα της Λάγιας του Δήμου Ανατολικής Μάνης.


Οι εκπαιδευτικοί αυτοί μαζί και μ’ άλλους έβαλαν τ’ αγκωνάρια της μάθησης και της πατριδοφιλίας στα Μανιατόπουλα και στάθηκαν δυναμάρια στην προκοπή τους.


Περιεχομενα


1. Τα Ασκληπιεία


α. Γενικά


β. Οι ιερείς και οι Ζακόροι


γ. Τοποθεσίες οικοδόμησης των Ασκληπιείων


δ. Πρακτικές αντιμετώπισης των ασθενειών


ε. Η μυστηριακή ταυτότητα των Ασκληπιείων


στ. Η εν γένει φιλοσοφία των Ασκληπιείων


ζ. Κατηγοριοποίηση των τελουμένων ιατρικών πράξεων στα Ασκληπιεία


γενικές προπαρασκευαστικές και ειδικές


2. Τα Ασκληπιεία της Μάνης


α. Το Ασκληπιείο του ΓυΘεάτου Ασκληπιού


β. Το Ασκληπιείο Λας


γ. Το Ασκληπιείο Λεύκτρων


δ. Το Ασκληπιείο Γερηνίας


ε. Το Ασκληπιείο Αβίας


3. Επιγραμματική ιστορική αναδρομή


α. Αρχαία εποχή-Ασκληπιεία


β. Βυζαντινή περίοδος


γ. Τουρκοκρατία


δ. Ο παχτονάρης(πρακτικός) γιατρός Παπαδάκης θεματοφύλακας των αρχών του Ιπποκράτη


4. Επίλογος


ΤΑ   ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΑ   ΤΗΣ   ΜΑΝΗΣ    ΚΙ   Ο  (ΠΡΑΚΤΙΚΟΣ)  ΓΙΑΤΡΟΣ   ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ


Εισήγηση: Ιωάννη Λεκκάκου Καθηγητή -Σχολικού Συμβούλου ε.τ.-συγγραφέα.


1. Τα Ασκληπιεία


α. Γενικά


Ασκληπιεία ονομάζονταν τα ιερά που λατρευόταν ο Ασκληπιός, είτε μόνος του είτε με άλλες του περίγυρου του θεότητες, όπως η Υγεία. Τα Ασκληπιεία ήσαν ναοί λατρείας και τόποι που κατέφευγαν οι πάσχοντες για να βρουν τη γιατρειά τους ή την ανακούφιση τους. Η ίαση ή η ανακούφιση σε μερικά απ’ αυτά επιτυγχανόταν με την άμεση από το Θεό βοήθεια στον πάσχοντα, σε άλ-λα όμως με πραγματικές επεμβάσεις από τους υπηρετούντες στο Ασκληπιείο.


β. Οι ιερείς και οι ’’ζάκοροι υποδρώντες τω θεω’’


Oι ιερείς στα Ασκληπιεία δεν ήσαν απαραίτητα και γιατροί, διότι το ιερατικό αξίωμα σε πολλά από αυτά είχε μονοετή θητεία και δεν ήταν δυνατόν σε μι-κρό χρονικό διάστημα ο εκάστοτε ιερέας να διδαχθεί την ιατρική. Εκ των α-νωτέρω συνάγεται ότι εκτός των ιερέων υπήρχαν και γιατροί. Οι γιατροί αυ-τοί ως αναφέρεται σε διάφορες επιγραφές ονομάζονταν «’’ζάκοροι υποδρώ-ντες τω θεω’’, ή ‘’υιοί θεού’’ ή ‘’θεράποντες’’. Οι « ’’ζάκοροι υποδρώντες τω θεω’’, ή ‘’υιοί θεού’’ ή ‘’θεράποντες’’ όπως λέγονταν κατά τη μακροχρό-νια παραμονή τους στα Ασκληπιεία έβλεπαν πολλούς ασθενείς πάσχοντες από διάφορα νοσήματα και εφάρμοζαν θεραπείες, που είχαν διδαχθεί από τους προκατόχους τους και έτσι επαύξαναν τις ιατρικές τους γνώσεις. Η επι-γραφή ‘’Θεός τύχα αγαθά, ιάματα του Απόλλωνος και του Ασκληπιού’’ βρι-σκόταν στην προμετωπίδα των Ασκληπιείων, τουτέστιν ότι η Ιατρική είναι θεία τέχνη [Απόλλωνας], που λειτουργός της είναι άνθρωπος [Ασκληπιός]. Στην πραγματικότητα τα Ασκληπιεία ήσαν τα πρώτα νοσοκομεία ή μάλλον συγκροτήματα κτιρίων υγείας, που πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στην Ελλη-νική ευρύτερη περιφέρεια για πολλούς αιώνες μέχρι την εποχή της πλήρους επικράτησης του Χριστιανισμού.


γ. Τοποθεσίες οικοδόμησης των Ασκληπιείων


Τα ιερά ή οι ναοί αυτοί του Ασκληπιού χτίζονταν συνήθως σε τόπους με θαυ-μάσια θέα, πλούσια βλάστηση, άριστο κλίμα, πηγαία και άφθονα διαυγή ύδα-τα και γενικότερα η φυσική ομορφιά του περιβάλλοντος να προσφέρεται και να είναι κατάλληλη ως τόπος λατρευτικών εκδηλώσεων και θεραπείας. Συχνά χτίζονταν Ασκληπιεία κοντά στη θάλασσα για την τονωτική της αύρα, ήταν κτίρια άριστης αρχιτεκτονικής δομής με θαυμάσιο διάκοσμο και έργα τέ-χνης. Οι θέσεις των Ασκληπιείων της Μάνης ως θα αναφερθούμε κατωτέρω πληρούσαν απόλυτα τις ανωτέρω προϋποθέσεις και τις τοπογραφικές απαιτή-σεις.


δ. Πρακτικές αντιμετώπισης των ασθενειών


Οι ασθενείς που πήγαιναν στα ιερά αυτά εξυγιαντήρια, ανάλογα με την αρρώ-στια που είχαν, υποβάλλονταν σε κατάλληλη θεραπεία και ήταν τόση η πίστη τους ότι από τον ίδιο το Θεό, αυτοπροσώπως θα γίνονταν καλά, ώστε πράγμα-τι γιατρεύονταν. Η φυσιοθεραπεία, η ψυχο-θεραπεία και διάφορες άλλες θε-ραπευτικές μέθοδοι, και επεμβάσεις εφαρμόζονταν στα ιερά του Ασκληπιού. Στα Ασκληπιεία οι θεραπευτικές εργασίες, η ιατρική περίθαλψη ήταν μυστι-κή και ενίοτε κληρονομική, ο Λουκιανός απευθυνόμενος στον Κέλσο αναφέρει ότι οι μετέχοντες στη θεραπευτική διαδικασία έπαιρναν όρκο σιωπής, ότι δεν θα φανέρωναν τα ιατρικά ή άλλα μυστικά τους.


ε. Η μυστηριακή ταυτότητα των Ασκληπιείων


Οι πρεσβύτεροι ήσαν οι μυημένοι γνώστες και κοινωνοί αυτών των απορρή-των μυστικών, οι νεώτεροι δεν είχαν δικαίωμα να ρωτήσουν, γιατί μόνο οι ανώτεροι στην ιεραρχία ασκούσαν την ιατρική.Οι μυημένοι είχαν μεταξύ τους επικοινωνία, αλληλογραφία και συνεργασία και πολλές φορές ιερείς από το ένα Ασκληπιείο πήγαιναν σε ένα άλλο για να αντιμετωπισθούν κάποιες δύσκο-λες θεραπείες. Της όλης διαδικασίας προϊστατο ο Πρωθιερέας και τον βοη-θούσαν οι Πυροφόροι, που εκτελούσαν χρέη διακόνου και βοηθών στις ιατρι-κές εργασίες, οι Ιερομνήμονες και οι θεράποντες νοσοκόμοι, που ονομάζονταν Ασκληπιάδες. Ο Γαληνός λέει ότι πριν από τον Ασκληπιό η ιατρική ήταν ‘’ απολύτως εμπειρική και μόνο δια φυτών εθεραπευοντο οι άνθρωποι, ενώ αυ-τός την ανύψωσε σε θεία επιστήμη».


στ. Η εν γένει φιλοσοφία των Ασκληπιείων


Τα Ασκληπιεία επικράτησαν μετά τον 5ο αιώνα π.Χ. και γιάτρευαν με ότι μέ-σα διέθεταν και με μυστικές συνταγές.


Οι ιερείς πίστευαν ότι έπρεπε ο άνθρωπος να επιδιώκει τη βοήθεια της φύσης, άλλοτε δια της υγιεινής και άλλοτε δια της τεχνικής θεραπείας. Ο Ασκληπιός είχε μεταβιβάσει στους ιατρούς-Ασκληπιάδες την ιατρική αγωγή με τη χρήση των διαφόρων φαρμάκων και χειρουργικών μέσων που παρέμεναν μυστικά. Είναι μεμαρτυρημένο ότι ο Ιπποκράτης άντλησε πολλά πρακτικά διδάγματα της επιστήμης από καταγραφές, που ήσαν κρυμμένες στα Ασκληπιεία και από τη μελέτη πινάκων και πλακών.


ζ. Κατηγοριοποίηση των τελουμένων ιατρικών πράξεων στα Ασκληπιεία


Οι ιατρικές πράξεις, που γίνονταν στα Ασκληπιεία κατατάσσονταν σε τρεις κατηγορίες:


α. τις γενικές


β. τις προπαρασκευαστικές και


γ. τις ειδικές


Γενικές


Ο Ασκληπιός θεωρούσε ότι η αρρώστια μπορεί να καταπολεμηθεί.


Πρώτα, με την απομάκρυνση του αρρώστου από τους υγιείς συνανθρώπους του, για να απομακρυνθεί η αιτία της μόλυνσης και δεύτερο η τοποθέτηση των αρρώστων σε μέρος προστατευμένο από τον αέρα, καθαρό, γεμάτο ήλιο κάτω από ιατρική παρακολούθηση και θεραπεία.


Προπαρασκευαστικές


Ο υπό θεραπεία ασθενής έμπαινε στο χώρο του Ασκληπιείου, με την είσοδο του ο ασθενής έκανε λουτρό, πρώτα κρύο είτε στις πηγές είτε στη θάλασσα και μετά ζεστά λουτρά. Στη συνέχεια ο επικεφαλής ιερέας έκανε ερωτήσεις για μια αρχική διάγνωση και πρότεινε την προπαρασκευαστική θεραπεία ‘’τα νομιζόμενα’’. Ο ασθενής υποβαλλόταν για μερικές ημέρες ή εβδομάδες υπο-βαλλόταν σε δίαιτα ανάλογα με την κατάσταση της υγείας του, ενώ του γίνο-νταν υποκαπνισμοί με αντισηπτικά βότανα για απολύμανση και ακολουθούσε συστηματική Γυμναστική-πάντα υπήρχε στάδιο στους χώρους των Ασκλη-πιείων- χειρομαλάξεις και καθημερινοί περίπατοι στα γύρω άλση.


Ο ασθενής περνούσε το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου του με τον ιερέα, ο ο-ποίος σε καθημερινή βάση έκανε ψυχοθεραπεία και προσπαθούσε να ανεβάσει το ηθικό του και να ενισχύσει την πίστη του, ότι οπωσδήποτε θα θεραπευόταν προετοιμάζοντας τον για την από το Θεό θεραπεία. Η ενδυνάμωση της πίστης του θεραπευομένου γινόταν και με τις πολλές θυσίες στους βωμούς του Ιερού, γινόταν επίσης χορήγηση φαρμάκων με μυστηριακό τρόπο.


Παράλληλα γινόταν ψυχική και πνευματική ενδυνάμωση μέσω του θεάτρου και της μελέτης-αυτός ήταν ο λόγος, που πάντα υπήρχαν θεατρικές εγκατα-στάσεις και βιβλιοθήκη στα Ασκληπιεία.


Ειδικές θεραπείες


Στις ειδικές θεραπείες συγκαταλέγονταν διάφορες χειρουργικές επεμβάσεις και τοπικές αφαιμάξεις.


Ορισμένα από τα Ασκληπιεία είχαν αναπτύξει εξειδικευμένες μεθόδους θερα-πείας ορισμένων ασθενειών όπως στην Κω, που σε μαρμάρινη πλάκα στη θύρα του Ασκληπιείου ήσαν αναγεγραμμένες οδηγίες[συνταγή] κατά των δηγμάτων και στην Έφεσσο χρησιμοποιούσαν ένα θαυματουργό κολύριο για οφθαλμολογικά περιστατικά κ.λ.π.


2. Τα Ασκληπιεία της Μάνης


Η Μάνη είναι μια περιοχή με πλούσια ιστορία, με πολύμορφη εδαφολογία και καλές κλιματολογικές συνθήκες γι’ αυτό παρουσιάζεται να έχει πολλά Ασκλη-πιεία σε σχετικά κοντινές αποστάσεις μεταξύ τους.


Εν προκειμένω εμείς θα κάνουμε μια περιδιάβαση στα Ασκληπιεία της Μάνης με οδηγό τον Παυσανία, τα Ομηρικά έπη, την αρχαιολογική έρευνα και σκόρ-πιες πληροφορίες και καταγραφές.


α. Το Ασκληπιείο του ΓυΘεάτου Ασκληπιού


O Παυσανίας στα Λακωνικά λέγει ότι αναχώρησε από τη Σπάρτη και κατευ-θύνθηκε προς νότο για να καταλήξει στο Γύθειο λέγοντας ότι: «Κατεβαίνο-ντας κανείς προς τη Θάλασσα, στο δρόμο του Γυθείου συναντά την κώμη των Λακεδαιμονίων που λέγεται Κροκεαί και κοντά εκεί προς νότον ένα λατομείο όπου δεν υπάρχει βράχος συνεχής, αλλά βγαζουν λίθους σαν τις ποταμόπετρες (κροκεάτης λίθος) ...


Μετά τις Κροκεές, λοξοδρομώντας δεξιά του κύριου δρόμου προς το Γύθειο, φτάνει στην πολίχνη Αιγιές.


Το Γύθειο απέχει τριάντα στάδια από τις Αιγιές και είναι παραθαλάσσιο. Η πόλη του Γυθείου ήταν μια από τις πόλεις του Κοινού των Ελευθερολακώνων οι οποίες ήσαν άλλοτε υπήκοοι των Λακεδαιμονίων της Σπάρτης και ελευΘέρωθηκαν από τον αυτοκράτορα Οκταβιανό Αύγουστο, γι' αυτό στο Γύθειο είχε ανεγερθεί μεγάλος ναός για τη λατρεία των Ρωμαίων αυτοκρατό-ρων, το λεγόμενο καισάρειον. Άξια προσοχής είναι η πληροφορία ότι στις τε-λούμενες στο θέατρο Γυθείου εκδηλώσεις με αγώνα Θυμελικό(άσματος) γινό-ταν και πομπή από το ναό του Ασκληπιού προς το καισάρειον, όπου γινόταν θυσία ταύρου. Οι Γυθεάτες ισχυρίζονται πως οικιστής της πόλης τους δεν υ-πήρξε άνθρωπος, αλλά την ίδρυσαν από κοινού ο Ηρακλής και ο Απόλλωνας. Γι’ αυτό υπάρχουν στην αγορά τους αγάλματα του Απόλλωνα, του Ηρακλή και του Διονύσου. Σε άλλο μέρος υπάρχει ένας Απόλλωνας Κάρνειος και ιερό του Άμμωνα και ένα άγαλμα του Ασκληπιού σε ναό, ο οποίος δεν έχει στέγη και εκεί υπάρχει μια πηγή του Θεού. Μεταξύ των νομισμάτων που βρέθηκαν στο Γύθειο μερικά φέρουν την επιγραφή Γυθεατών, σε ένα απ’ αυτά αναγρά-φεται Ασκληπιός Γυθεατών και απεικονίζει το φίδι να ελίσσεται στο ραβδί, που κρατάει ο θεός στο αριστερό του χέρι. Πιθανόν το νόμισμα αυτό να ανα-παριστά το χάλκινο άγαλμα του Ασκληπιού, που είδε ο Παυσανίας στο Γύθειο.


β. Το Ασκληπιείο του Λας


Στην δωρική γλώσσα η λέξη "λάας" σημαίνει λίθος. Η Ελληνική μυθολογία λέγει ότι την πόλη ίδρυσαν άνθρωποι που δημιουργήθηκαν από τους λίθους, που έριχναν ο Δευκαλίων και η Πύρρα μετά τον ομώνυμο κατακλυσμό.


Η λέξη Lapis (λάπις) στα λατινικά, είναι δάνειο από τα Ελληνικά, καθώς και η σύνθετη λέξη λα-τομείο.


Στή Μάνη ή πέτρα λέγεται λαλούδα. Λας, λοιπόν, σημαίνει πέτρα. Κατά μία άλλη εκδοχή το λάς είναι αρχαία Ασιατική λέξη και σημαίνει «πνεύμα» ή «ουράνιος». Ο Λας, ή η Λάας, ή η Λα, ήταν μία ακμάζουσα ελληνική πόλη από τους προϊστορικούς χρόνους μέχρι τους βυζαντινούς. Ο περιηγητής Παυ-σανίας μετά από το Γύθειο προς την Αρεόπολη φτάνει στο Λάα, τον οποίο ορί-ζει σαφώς «Τά δε εν δεξιά Γυθείου Λας εστί». Ο Λας βρίσκεται στους πρόπο-δες του υψηλού λόφου Ασία, σ' απόσταση δέκα σταδίων από τη Θάλασσα και σαράντα (1 στάδιο=185 μέτρα), από το Γύθειο. Την εποχή εκείνη φαίνεται πως ο Λας κάλυπτε την ευρύτερη περιοχή, όπου σήμερα υπάρχουν τα χωριά Καρ-βελάς, Σκαμνάκι, Χωσιάριον και Αγερανός, με κέντρο το κάστρο του Πασσα-βά, ενώ από την πλευρά της θάλασσας έφτανε μέχρι τους όρμους Βαθύ και Κάτω Βαθύ. Η πόλη των χρόνων του Παυσανία ήταν χτισμένη ανάμεσα στα βουνά 'Ιλιον, Ασία και Κνακάδιον, όπου υπήρχε και ναός του Καρνείου Απόλ-λωνα, πριν ομως ο Λας βρισκόταν στην κορυφή του βουνού Ασία. Κοντά στην πόλη υπήρχε μια κρήνη που λεγόταν Γαλακώ για την απόχρωση του νερού της και κοντά στην κρήνη γυμναστήριο, όπου ήταν στημένο ένα παλιό άγαλμα του Ερμή. Πάνω στο 'Ιλιον όρος υπήρχε ναός του Διονύσου, και στο ψηλότερο μέρος της κορυφής ναός του Ασκληπιού». Ο Λας κατά την περίοδο του Κοι-νού των Ελευθερολακώνων ζει ειρηνικά και αντικατοπτρίζεται τούτο από τις αναπαραστάσεις στα νομίσματα θεών, από τις πολεμικές θεότητες συναντάμε μόνο την Αθηνά, και τον Ηρακλή -εδώ όχι ιδιαίτερα ετοιμοπόλεμο- με το ρό-παλο του ακουμπισμένο στο έδαφος. Οι υπόλοιπες θεότητες που παρουσιάζο-νται, είναι αυτές που πρόσφεραν στους πιστούς υγιή, ευχάριστη κι ευτυχισμέ-νη ζωή, όπως ο Ασκληπιός, η Υγεία, η Άρτεμις η Κυνηγέτις και η Τύχη.


γ. Το Ασκληπιείο Λεύκτρων


Είκοσι στάδια μετά τις Θαλάμες [Κουτήφαρι] ο Παυσανίας συνάντησε την πολίχνη Πέφνο κοντά στις εκβολές του Λακωνικού Παμίσου, που τον ταυτί-ζουν με το ποτάμι της Μηλιάς. Απέναντι από την πολίχνη είναι το νησάκι Πέφνος, στο οποίο λέγεται ότι γεννήθηκαν οι Διόσκουροι Κάστωρ και Πολυ-δεύκης και υπήρχαν αγάλματα τους. Είκοσι στάδια μετά την Πέφνο είναι τα Λεύκτρα. Για το Ασκληπιείο των Λεύκτρων ο Παυσανίας γράφει: « Είκοσι στάδια από την Πέφνο απέχουν τα Λεύκτρα. Γιατί ονομάστηκε η πόλη Λεύ-κτρα, δεν ξέρω. Αν ονομάστηκε από το Λεύκιππο το γιό του Περιήρους, όπως ισχυρίζονται οι Μεσσήνιοι, μου φαίνεται πως γι΄αυτό οι κάτοικοι της τιμούν από τους Θεούς ιδιαίτερα τον Ασκληπιό, θεωρώντας τον, γιό της Αρσινόης της κόρης του Λευκίππου. Υπάρχει αυτού ένα μαρμάρινο άγαλμα του Ασκλη-πιού ……». Από τα αξιοθέατα που είδε ο Παυσανίας στα Λεύκτρα αναφέρει λίθινο άγαλμα του Ασκληπιού και της Ινούς. Το Ασκληπιείο ως λέγεται ήταν στην ακρόπολη των αρχαίων Λεύκτρων στο λόφο πάνω από τον οικισμό της Στούπας και συγκεκριμένα κάτω από το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου.


δ. Το Ασκληπιείο Γερηνίας


Η Γερηνία, την οποία αναφέρει ο Παυσανίας είναι το σηµερινό χωριό Κάµπος της Αβίας. Το πανάρχαιο τούτο πόλισμα, η Γερηνία, που διαδέχτηκε την Ενό-πη, είχε τέτοια αίγλη ώστε έδωσε το όνομά της και σ´ όλη τη γύρω περιοχή.


Με την ονομασία Γερηνία, οι αρχαίοι συγγραφείς και γεωγράφοι, δεν εννοού-σαν μόνο την πόλη, αλλά και την ευρύτερη περιοχή. Οι αρχαιολόγοι Valmin, Boblaye κ.α., τοποθετούν το όρος Καλάθι που μνημονεύει ο Παυσανίας, στο βουνό Αγιώργης των Δολών και το Ιερό της Κλαίας και το σπήλαιο στην ανα-τολική κλιτή του ίδιου βουνού. Τα ιερά του Διονύσου και της Αρτέμιδας, που αναφέρει ο Παυσανίας, τοποθετούνται βορειοανατολικά του Κάμπου κοντά στη σωζόμενη αρχαιοπελασγική ακρόπολη, στο χωριό Κέντρο-Μπρίντα Γαϊ-τσών, όπου μάλιστα ο Valmin βλέπει και το πολυθρύλητο ιερό της "Λιμνάτι-δος Αρτέμιδος", τοποθετώνας την αρχαία "Xοίρειο Νάπη" στη χαράδρα της "Κοσκάρακας". Η περιγραφή του Παυσανία είναι « Μια πόλη που έχει το ό-νομα Ενόπη στο έπος του Ομήρου, και υπάγεται στο κοινό των Ελευθερολα-κώνων, την έχουν μετονομάσει σε Γερηνία». Ο Παυσανίας λέγει:


«Ενταύθα εν τη Γερηνία Μαχάονος του Ασκληπιού μνήμα και ιερόν εστίν άγι-ον και ανθρώποις νόσων ιάματα παρά τω Μαχάονι έστιν ευρέσθαι και Ρόδον μεν το χωρίον το ιερόν ονομάζουσιν, άγαλμα δε του Μαχάονος χαλκούν έστιν ορθόν, επίκειται δε τη κεφαλή στέφανος». Στη θέση αυτή στήθηκε χάλκινο άγαλμα του ιατρού Μαχάονα με στεφάνι"Μαχάονος εστεφανωμένου" και ή-ταν ιερό άγιο, που οι άνθρωποι έβρισκαν από τον Μαχάονα "ιάματα νόσων" θεραπεία των ασθενειών τους. Εδώ ο Νέστορας ο βασιλιάς της Πύλου με-τέφερε τα οστά του γιού του Ασκληπιού, Μαχάονα,που σκοτώθηκε από τον Ευρύπυλο στην Τροία και τα ενταφίασε στη θέση "Ρόγιο"’ ή "Ρόδο"’, όπου υπήρχε το Ιερό ¨Αδον¨. Ο τάφος του Μαχάονα ανευρέθηκε τυχαία από ένα χωρικό στην περιοχή του Κάµπου, στη Γαρμπελιά του Κάστρου της Ζαρνά-τας, Τον Ιούλιο του έτους 1891 ο αρχαιολόγος Χρήστος Τσούντας έκανε ανα-σκαφές, από τις οποίες διαπίστωσε ερείπια αρχαίου ναού και το θολωτό τάφο του Μαχάονα του έτους 1250 π.Χ. Ο τάφος είναι µυκηναϊκής εποχής, πολύ καλής κατασκευής, από τους καλλίτερα κτισµένους τάφους εκτός Αργολίδας. Ο αρχαιολόγος Τσούντας διαπίστωσε επίσης ότι ο τάφος ήταν συλληµένος από τον µεσαίωνα και ότι η οροφή του είχε καταρρεύσει. Εδώ έχει επισημαν-θεί από τον Γυμνασιάρχη Νικ. Γιαννουκόπουλο, τον αοίδημο Σ. Κουγέα και τον αρχαιολόγο Σπ. Μαρινάτο κι άλλος τάφος ή το αρχαίο "Τρικκαίον Α-σκληπιείον" της Γερηνίας.


ε. Η σημαντικότητα του Ασκληπιείου της Γερηνίας


Είναι εξόχως σημαντική η παρουσία του Ασκληπιείου της Γερηνίας στον ευ-ρύτερο Ελλαδικό χώρο, διότι συνδέεται με το γιό του Ασκληπιού Μαχάονα και τον Τρωϊκό πόλεμο. Τα παιδιά του Ασκληπιού ως γράφεται στα Ομηρικά έπη έλαβαν μέρος στον Τρωϊκό πόλεμο ως στρατηγοί -γιατροί, και ο Μαχάων ήταν χειρουργός ενώ ο Ποδαλείριος ήταν παθολόγος, το αρχαίο κείμενο λέγει: Ο μεν περί τα τραύματα ην (Μαχάων), ο δε περί τα άλλα νοσήματα (Ποδαλεί-ριος)


τον Μαχάονα ον μόνον χειρουργείν τινές λέγουσι, τον γαρ Ποδαλείριον διαι-τάσθαι νόσους.


Ο Μαχάονας, σύμφωνα με την προφορική παράδοση του Ομήρου, θεράπευσε τον Μενέλαο, όταν ο τελευταίος είχε τραυματιστεί σε μάχη κατά τον Τρωικό πόλεμο, από το βέλος ενός Τρώα πολεμιστή. Οι σχετικοί στίχοι λένε: "Κι ως είδεν τη λαβωματιάν απ' τη πικρή σαΐτα, το αίμα πρωτοβύζαξεν, κατόπιν απι-θώνει, βοτάνια που ξερε, μ' αυτά το τραύμα μαλακώνει.


Ο τάφος του Μαχάονα


Η επίκληση του Ιδομενέα βασιλιά της Κρήτης στο θεϊκό Νέστορα, το βασιλιά της Πύλου να φροντίσει τον Μαχάονα, που τραυματίζεται από τον Πάρη και να τον μεταφέρει για τις πρώτες βοήθειες και για ασφάλεια στο στρατόπεδο των Αχαιών εκφράζει το μεγάλο ενδιαφέρον και την τιμή που απέδίδαν οι αρ-χαίοι στους γιατρούς:


Ω Νέστωρ Νηληϊάδη μέγα κύδος Αχαιών άγρει σων όχεων επιβήσεο, παρ δε Μαχάων

βαινέτω, ες νήας δε ταχιστ’ έχε μώνυχας ίππους, ιητρός γαρ ανήρ πολλών αντάξιος άλλων
ιούς τ’ εκτάμνειν επί τα ήπια φάρμακα πάσσειν.. 
Μετάφραση: Ω Νέστορα γιέ του Νηλέα μεγάλη δόξα των Αχαιών. Ανέβα στο άρμα σου και βάλε μέσα τον Μαχάονα. Και γρήγορα στα πλοία οδήγησε τους ίππους. Διότι ο Ιατρός είναι πολλών άλλων αντάξιος Επειδή βγάζει βέλη και μαλακά φάρμακα βάζει ο στίχος του Οµήρου «….παύσεν αριστεύοντα Μαχάονα ποιμένα λαών……» δείχνει ότι αρίστευε στη µάχη, όταν τον βρήκε το βέλος. Σημειώνουμε ότι ο Όµηρος στην Ιλιάδα για λίγους µόνον ήρωες γράφει ότι αριστεύουν.


ε. Το Ασκληπιείο Αβίας


Ο Παυσανίας λέγει ότι η παραθαλάσσια πόλη Αβία, παλαιά ονομαζόταν Ίρη, βρισκόταν είκοσι στάδια από τη χοίριο Νάπη (λαγκάδι της Κοσκάρακας). Η Αβία ήταν η τροφός του Γληνού του γιού του Ηρακλή και της Διηάνειρας, η οποία αποσύρθηκε στην πόλη Ιρη, όπου εγκαταστάθηκε και προς τιμήν της, η Ίρης μετονομάστηκε σε Αβία. Στην Αβία υπήρχε ονομαστό ιερό του Ηρακλή και ένα του Ασκληπιού « Ηράκλειον δε ην αυτόθι επιφανές και Ασκληπιείον». Οι Φαρές βρίσκονται σε απόσταση εβδομήντα σταδίων, στο δρόμο υπάρχει νερό αλμυρό. Ιστορείται ότι ο αυτοκράτορας Αύγουστος υπήγαγε τους Μεσ-σηνίους των Φαρών στη Λακωνία. Ο οικιστής Φάρις ήταν γιός του Ερμή και της Φιλοδάμειας, της κόρης του Δαναού. Ο Φάρις δεν απέκτησε παιδιά, αλλά μια κόρη την Τηλεγόνη, της οποίας τους απογόνους γενεαλόγησε ο Όμηρος στην Ιλιάδα λέγοντας, πως ο βασιλιάς των Φαρών Διοκλής είχε δίδυμους γιούς το Μενέλαο και τον Ορτίλοχο, είχε και μια κόρη την Αντίκλεια, της ο-ποίας γιοί ήταν ο Νικόμαχος και ο Γόργασος με πατέρα το Μαχάονα το γιό του Ασκληπιού. Αυτοί διαδέχτηκαν το Διοκλή στη βασιλεία και διατήρησαν τη χάρη να θεραπεύουν αρρώστιες και αναπηρίες, γι’ αυτό απέδιδαν προς τι-μήν τους θυσίες και αφιερώματα. Μετά από την εποχή του Παυσανία η Αβία δεν αναφέρεται στις πηγές. Πιθανότατα καταστράφηκε σε κάποια από τις βαρβαρικές επιδρομές που ταλαιπώρησαν την Πελοπόννησο κατά την πρωτο-βυζαντινή περίοδο. Σταυρέας τις εντόπιος το έτος 1775 ανήγειρε το ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου στην Αβία για να προσελκύσει οικιστές, τούτο αναφέρει η κατωτέρω επιγραφή:  ΕΡΗΜΩΘΕΙΣΗΣ   ΕΚ  ΠΕΙΡΑΤΟ-ΦΟΒΙΑΣ ΑΡΧΑΙΑΣ   ΑΒΙΑΣ   ΟΜΗΡΙΚΗΣ  ΙΡΗΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ   ΕΝΕΚΕΝ ΣΤΑΥΡΕΑΣ   ΝΑΟΝ   ΗΓΕΙΡΕΝ 1775  ΕΡΕΙΠΙΟΙΣ   ΜΕΓΑΛΟΥ  ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΑΙ ΓΕΙΤΟΝΙΚΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟΥ
ΚΟΠΟΥΝΤΟΣ   ΕΛΚΥΣΗ   ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΙΝ


3. Επιγραμματική  ιστορική  αναδρομή


Η Μάνη και η περί τον Ταϋγετο χώρα αν και βρίσκεται στην άκρα της Ευρώ-πης πρωτοπορούσε πάντα στα περί την ιατρικήν δρώμενα λόγω του κλίματος της και των δραστήριων κατοίκων της. Ως δείγματα αυτής της παρουσίας είναι:


α. Αρχαία εποχή - Ασκληπιεία


Η λατρεία του Ασκληπιού και τα σπουδαία και περιώνυμα Ασκληπιεία της Μάνης.


β. Βυζαντινή    περίοδος


Οι Βυζαντινοί συγγραφείς μιλούν για τα παράλια της περιφέρειας Ζαρνάτας – Αβίας, που ο Ανδρόνικος Παλαιολόγος δεσπότης της Θεσσαλονίκης γιός του αυτοκράτορα Μανουήλ, « βλαβείς υπό βαρυτάτης ασθενείας, έδοξεν αυτώ πωλήσαι την Θεσσαλονίκην και τα εαυτής, τη των Ενετών γερουσία δια χρυ-σίου χιλιάδας πεντήκοντα.


Είτα περάσας ήλθεν εν τη Πελοποννήσω εν χώρα λεγομένη Μαντινεία και με-τά του υιού αυτού Ιωάννου την διατριβήν εκεί εποίει ένεκεν της του αέρος ευ-κρασίας».


γ. Τουρκοκρατία


Οι Μέδικοι-Γιατριάνοι και ο πρακτικός γιατρός – Παπαδάκης (1715-1763) από τη Λάγια της Ανατολικής Μάνης δηλώνουν την παρουσία τους. Το αριθμ. 214 χειρόγραφο της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας είναι Κώδικας-ημερολόγιο από 50 φύλλα του εκ Λαγίας παχτονάρη γιατρού Παπαδάκη. Το ημερολόγιο του Παπαδάκη αναφέρεται σε ιατρικές επεμβάσεις 700 περίπου τραυματιών.


δ. Ο παχτονάρης(πρακτικός) γιατρός Παπαδάκης θεματοφύλακας των αρχών του Ιπποκράτη


Ο εκ του οικισμού Λουκάδικα της Ανατολικής Μάνης - αείμνηστος Σωκράτης Αποστολάκος σε έρευνα που έκανα για την ιστορία και τις τοπικές παραδό-σεις, μου είχε πει το έτος 2005, ότι ο εκ Λαγίας παχτονάρης γιατρός Παπαδά-κης, όταν ερχόταν στα Λουκάδικα, στο κάστρο της Κολοκυνθίας για να προ-σφέρει τις ιατρικές του υπηρεσίες, έμενε στο σπίτι τους.


Ο παππούς του, του έλεγε , ότι είχε ακούσματα παλαιοτέρων, ότι κάποτε ο Παπαδάκης γιάτρεψε ένα Τούρκο αξιωματικό με λαβωματιά στο πόδι και του συνέστησε να βάλλει στο τραύμα ρίγανη και αλάτι. Τον άλλο χρόνο τον επι-σκέφτηκε με δώρα και πεσκέσια για να τον ευχαριστήσει. Ο Παπαδάκης είπε τότε στους Λουκάδες « Εγώ του έδωσα αυτή τη συνταγή για να του κοπεί το πόδι». Μ’ αυτό τον τρόπο ήθελε να αποφύγει τα δυσμενή σχόλια ότι γιατρεύει Τούρκους. Ο Παπαδάκης όμως με την πράξη του αυτή είχε μείνει πιστός στις αρχές του Ιπποκράτη.


4. Επίλογος


Όλα τα ανωτέρω δηλώνουν διαχρονικά τη σχέση της Μάνης με της Ιατρικής τέχνης-[Επιστήμης] τα έργα.


Αυτή την πορεία της Ιατρικής τέχνης-Επιστήμης για έρευνα και προσφορά, αλτρουϊσμό και αγάπη στη ζωή και τον άνθρωπο διατρανώνουν και οι σημε-ρινοί διαπρεπείς θεράποντες του Ασκληπιού Μανιάτες και είμαστε υπερήφα-νοι γι’ αυτό.
====================================================================


====================================================================